Heeft de (sekse)samenstelling van groepen studenten invloed op de ontwikkeling van die groepen volgens de groepsfasen van Tuckman?

Of de seksesamenstelling van studentengroepen hun ontwikkeling beïnvloedt volgens de groepsfasen van Tuckman, is niet duidelijk. Er is weinig onderzoek naar gedaan en bovendien heeft het model van Tuckman beperkte waarde. Eén studie buiten het onderwijs suggereert dat homogene vrouwengroepen de eerste fase (forming) sneller doorlopen dan mannen- of gemengde groepen. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat de seksesamenstelling van groepen invloed kan hebben op aspecten als samenwerking, groepsprestaties, zelfvertrouwen en welbevinden.

Gepubliceerd:

Groepen ontwikkelen zich doorgaans in de loop van de tijd; er is sprake van groepsdynamiek. Er vertrekken bijvoorbeeld leden, er komen nieuwe leden bij of iemand neemt de rol van trekker op zich, maakt afspraken en bewaakt de voortgang. Soms ontstaat er discussie over het wat en hoe van het groepswerk, en valt de groep voortijdig uit elkaar.

Het theoretisch model van Tuckman (1965) en Tuckman en Jensen (1977) wordt vaak gebruikt om de ontwikkeling van groepen te beschrijven. Het veronderstelt dat groepen vijf fasen doorlopen, in een vaste volgorde: 

  1. Vormgeving (forming): de groep leert elkaar kennen en verkent wat er te doen is. Wie heeft welke kwaliteiten? Wie wacht af, wie neemt de leiding? 
  2. Conflict (storming): er ontstaan verschillen van inzicht over het wat, wie, waar, wanneer en hoe. Klopt de focus wel? Zijn er conflicterende belangen? Accepteert iedereen elkaar?
  3. Normering (norming): de groep stelt groepsnormen vast voor de samenwerking. Dit is de focus, zo is de taakverdeling, et cetera.
  4. Prestatie (performing): de groep werkt samen aan het doel en bereikt resultaten.
  5. Afscheid (adjourning): de taak is afgerond, de groep evalueert de samenwerking en wordt ontbonden.

Hoewel dit model oorspronkelijk voor psychotherapeutische groepen is ontworpen, wordt het breed toegepast, ook in het onderwijs  Bonebright, D. A. (2010). 40 years of storming: a historical review of Tuckman’s model of small group development. Human Resource Development International, 13(1), 111-120. https://doi.org/10.1080/13678861003589099
 Docenten gebruiken het bijvoorbeeld om gedurende het school- of studiejaar passende werkvormen te kiezen en te monitoren hoe de groep zich ontwikkelt.

De bruikbaarheid van dit model om de groepsontwikkeling te beschrijven is echter beperkt. Onder meer het lineaire karakter van Tuckmans model is achterhaald. Zo kunnen groepen zich (terug)ontwikkelen naar een eerdere fase. Ook zijn conflicten in de praktijk meestal niet beperkt tot de storming-fase  Bonebright, D. A. (2010). 40 years of storming: a historical review of Tuckman’s model of small group development. Human Resource Development International, 13(1), 111-120. https://doi.org/10.1080/13678861003589099
  Cassidy, K. (2007). Tuckman revisited: Proposing a new model of group development for practitioners. Journal of Experiential Education, 29(3), 413-417. https://doi.org/10.1177/105382590702900318
  Zoltan, R., & Vancea, R. (2016). Work group development models – the evolution from simple group to effective team. Ecoforum, 5(1), 241-246.
 

Homogene vrouwengroepen lijken de forming-fase sneller te doorlopen

Het is denkbaar dat de ontwikkeling van een groep, al dan niet lineair en met of zonder herhaling van fasen, samenhangt met de seksesamenstelling van de groep. Misschien werken groepen met veel vrouwen bijvoorbeeld iets harmonieuzer samen, of vallen ze juist eerder uit elkaar dan groepen met voornamelijk mannen?

Er is echter vrijwel niets bekend over de relatie tussen de groepssamenstelling van studenten (mbo en ho) en de groepsontwikkeling volgens het model van Tuckman. Het geringe onderzoek dat ingaat op het model in relatie tot de seksesamenstelling van groepen, gaat niet over studenten, maar over ondernemers in leergroepen  Prytherch, A., Sinnott, E., Howells, A., Fuller‐Love, N., & O'Gorman, B. (2012). Gender differences in early group formation. International Journal of Gender and Entrepreneurship, 4(2), 128-152. https://doi.org/10.1108/17566261211234643
 Daaruit blijkt dat homogene vrouwengroepen de eerste fase (forming) sneller doorlopen dan homogene mannengroepen en heterogene groepen. Alle groepen doorlopen de eerste vier fasen van het model, maar op verschillende manieren en in een verschillend tempo.

Seksesamenstelling heeft mogelijk andere effecten

De seksesamenstelling van groepen heeft mogelijk invloed op andere aspecten dan de groepsontwikkeling. In een studie bereikten leernetwerken die alleen uit vrouwen bestonden hun doelen beter dan groepen met alleen mannen  Fenwick, G. D., & Neal, D. J. (2001). Effect of Gender Composition on Group Performance. Gender, Work & Organization, 8(2), 205-225. https://doi.org/10.1111/1468-0432.00129
 Volgens de onderzoekers kon dat te maken hebben met stijlverschillen tussen vrouwen en mannen. Ze hebben die verklaring echter niet getoetst: in hun onderzoek verzamelden ze geen gegevens over stijlkenmerken van de groepsleden. 

De groepssamenstelling kan ook invloed hebben op het zelfvertrouwen, zelfbeeld en welbevinden van de leden. Zo lijken meisjes in sommige situaties baat te hebben bij homogene meisjesklassen, vooral in het ICT-onderwijs  Belfi, B., Goos, M., De Fraine, B., & Van Damme, J. (2012). The effect of class composition by gender and ability on secondary school students’ school well-being and academic self-concept: A literature review. Educational Research Review, 7(1), 62-74. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2011.09.00200
  Rommes, E., Faulkner, W., & Van Slooten, I. (2005). Changing Lives: the case for women-only vocational technology training revisited. Journal of Vocational Education & Training, 57(3), 293-218. https://doi.org/10.1080/13636820500200288
 Er zijn ook aanwijzingen dat een evenwichtige verdeling van meisjes en jongens kan bijdragen aan een gelijkere taakverdeling en minder meeliftgedrag (‘free-riding’)  Tumpa, R. J., Skaik, S., Ham, M., & Chaudhry, G. (2022). A Holistic Overview of Studies to Improve Group-Based Assessments in Higher Education: A Systematic Literature Review. Sustainability, 14(15), 9638.  https://doi.org/10.3390/su14159638
 

Voor goed onderwijs lijkt de kwaliteit van de docent belangrijker dan de samenstelling van de klas. Dat concludeert een meta-analyse naar de relatie tussen groepssamenstelling, klassengrootte, docentgedrag en leeropbrengsten  Hattie, J. A. C. (2002). Classroom composition and peer effects. International Journal of Educational Research, 37(5), 449-481. https://doi.org/10.1016/S0883-0355(03)00015-6

Meer weten?

Wat is bekend over wisselende samenstelling van klassen in de basisschool?

Oorspronkelijke kennismakelaars: Niek van den Berg en Edith van Eck

Geactualiseerd door kennismakelaar: Niek van den Berg 

Referentie: Kennisrotonde. (2026). Heeft  de (sekse)samenstelling van groepen studenten invloed op de ontwikkeling van die groepen volgens de groepsfasen van Tuckman? (KR. 105)

Geraadpleegde bronnen

Bonebright, D. A. (2010). 40 years of storming: a historical review of Tuckman’s model of small group development. Human Resource Development International, 13(1), 111-120. https://doi.org/10.1080/13678861003589099
Bonebright, D. A. (2010). 40 years of storming: a historical review of Tuckman’s model of small group development. Human Resource Development International, 13(1), 111-120. https://doi.org/10.1080/13678861003589099
Cassidy, K. (2007). Tuckman revisited: Proposing a new model of group development for practitioners. Journal of Experiential Education, 29(3), 413-417. https://doi.org/10.1177/105382590702900318
Zoltan, R., & Vancea, R. (2016). Work group development models – the evolution from simple group to effective team. Ecoforum, 5(1), 241-246.
Prytherch, A., Sinnott, E., Howells, A., Fuller‐Love, N., & O'Gorman, B. (2012). Gender differences in early group formation. International Journal of Gender and Entrepreneurship, 4(2), 128-152. https://doi.org/10.1108/17566261211234643
Fenwick, G. D., & Neal, D. J. (2001). Effect of Gender Composition on Group Performance. Gender, Work & Organization, 8(2), 205-225. https://doi.org/10.1111/1468-0432.00129
Belfi, B., Goos, M., De Fraine, B., & Van Damme, J. (2012). The effect of class composition by gender and ability on secondary school students’ school well-being and academic self-concept: A literature review. Educational Research Review, 7(1), 62-74. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2011.09.00200
Rommes, E., Faulkner, W., & Van Slooten, I. (2005). Changing Lives: the case for women-only vocational technology training revisited. Journal of Vocational Education & Training, 57(3), 293-218. https://doi.org/10.1080/13636820500200288
Tumpa, R. J., Skaik, S., Ham, M., & Chaudhry, G. (2022). A Holistic Overview of Studies to Improve Group-Based Assessments in Higher Education: A Systematic Literature Review. Sustainability, 14(15), 9638.  https://doi.org/10.3390/su14159638
Hattie, J. A. C. (2002). Classroom composition and peer effects. International Journal of Educational Research, 37(5), 449-481. https://doi.org/10.1016/S0883-0355(03)00015-6

Belfi, B., Goos, M., De Fraine, B., & Van Damme, J. (2012). The effect of class composition by gender and ability on secondary school students’ school well-being and academic self-concept: A literature review. Educational Research Review, 7(1), 62-74. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2011.09.00200

Bonebright, D. A. (2010). 40 years of storming: a historical review of Tuckman’s model of small group development. Human Resource Development International, 13(1), 111-120. https://doi.org/10.1080/13678861003589099

Cassidy, K. (2007). Tuckman revisited: Proposing a new model of group development for practitioners. Journal of Experiential Education, 29(3), 413-417. https://doi.org/10.1177/105382590702900318

Fenwick, G. D., & Neal, D. J. (2001). Effect of Gender Composition on Group Performance. Gender, Work & Organization, 8(2), 205-225. https://doi.org/10.1111/1468-0432.00129

Hattie, J. A. C. (2002). Classroom composition and peer effects. International Journal of Educational Research, 37(5), 449-481. https://doi.org/10.1016/S0883-0355(03)00015-6

Prytherch, A., Sinnott, E., Howells, A., Fuller‐Love, N., & O'Gorman, B. (2012). Gender differences in early group formation. International Journal of Gender and Entrepreneurship, 4(2), 128-152. https://doi.org/10.1108/17566261211234643

Rommes, E., Faulkner, W., & Van Slooten, I. (2005). Changing Lives: the case for women-only vocational technology training revisited. Journal of Vocational Education & Training, 57(3), 293-218. https://doi.org/10.1080/13636820500200288

Tumpa, R. J., Skaik, S., Ham, M., & Chaudhry, G. (2022). A Holistic Overview of Studies to Improve Group-Based Assessments in Higher Education: A Systematic Literature Review. Sustainability, 14(15), 9638.  https://doi.org/10.3390/su14159638

Zoltan, R., & Vancea, R. (2016). Work group development models – the evolution from simple group to effective team. Ecoforum, 5(1), 241-246. 

 


Ga je het antwoord gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van het antwoord?

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.