Sociaal-communicatieve competenties zoals gespreksvaardigheden, inzicht in lichaamstaal en zelfvertrouwen in de omgang met anderen zijn voor iedereen belangrijk. In contactberoepen – bijvoorbeeld in de zorg, in sociaal-maatschappelijk werk en bij de politie – luisteren die competenties extra nauw.
Rollenspellen bieden studenten een veilige omgeving
In opleidingen krijgt de ontwikkeling van sociaal-communicatieve competenties onder meer vorm via rollenspellen. Daarin kunnen studenten in een veilige setting situaties oefenen die ze lastig vinden. Soms wordt hiervoor een trainingsacteur (een getrainde docent of een ingehuurde expert) ingezet. De acteur speelt bijvoorbeeld iemand die slecht nieuws gaat horen, een agressieve klant of een collega die heel dominant is of juist nauwelijks reageert. Trainingsacteurs hebben goede acteervaardigheden en geven doorgaans na afloop feedback. Ze vertellen dan bijvoorbeeld hoe de reactie van de student op hen overkwam en hoe zij zich daarbij voelden.
Onderzoek naar de effectiviteit van rollenspellen richt zich vooral op studenten in het hoger onderwijs voor beroepen in de zorg en daarnaast op werkende professionals. Aannemelijk is dat de gevonden inzichten ook gelden voor mbo-studenten.
Rollenspellen lijken het zelfvertrouwen van studenten te vergroten
Het is niet duidelijk of rollenspellen bijdragen aan alle aspecten van sociaal-communicatieve competenties. Het onderzoek hiernaar gaat namelijk vooral over (zelfgerapporteerde) ontwikkeling van zelfvertrouwen om lastige gesprekken te voeren. Het lijkt erop dat studenten door rollenspellen – met of zonder trainingsacteur – meer zelfvertrouwen ontwikkelen om in sociaal-communicatieve situaties te handelen.
Het lijkt daarbij niet uit te maken of studenten meespelen in een rollenspel of observeren – in dezelfde ruimte of via een videoverbinding. In de gevonden onderzoeken vond een nabespreking plaats met alle betrokkenen, vaak in kleine groepjes. Zowel de actieve deelnemers als de observatoren voelden zich na afloop zelfverzekerder over hun communicatievaardigheden.
Onduidelijk of studenten beter worden in lastige gesprekken voeren
Het is niet bekend of studenten daadwerkelijk beter worden in lastige gesprekken voeren door deze te oefenen in rollenspellen. Het gevonden onderzoek meet namelijk geen feitelijk gedrag tijdens de oefening en in latere nieuwe situaties. Ook is niet zeker of studenten zich zonder de rollenspellen minder zelfverzekerd zouden voelen, omdat een vergelijkingsgroep met studenten die geen rollenspel doen ontbreekt.
Onzeker of een trainingsacteur effectiever is dan acterende medestudenten
Er is geen vergelijkend onderzoek bekend naar de effectiviteit van rollenspellen met een trainingsacteur ten opzichte van rollenspellen met medestudenten. Wel zeggen deelnemers aan een rollenspel met een trainingsacteur achteraf dat ze daar meer van leren dan zonder een trainingsacteur.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Merel de Wit en Niek van den Berg (kennismakelaars Kennisrotonde).