Deze kennisclip is mede mogelijk gemaakt door Ontwikkelkracht.
Het onderwijs streeft ernaar dat tenminste 65 procent van de leerlingen het referentieniveau 1S voor rekenen haalt. Deze leerlingen kunnen dan in potentie doorstromen naar vmbo-theoretische leerweg of havo-vwo. Voor leerlingen die dit niveau niet kunnen halen, is er het fundamentele referentieniveau 1F.
Kennis en vaardigheden van leerkrachten zijn belangrijk
Er zijn geen studies bekend die specifiek gaan over interventies om leerlingen te laten voldoen aan niveau 1S. Wel is onderzoek uitgevoerd naar kenmerken van effectief rekenonderwijs in het algemeen. Daaruit komt naar voren dat een relatief klein deel van de verschillen in rekenprestaties tussen leerlingen wordt verklaard door school- en leerkrachtkenmerken. Deze kenmerken zijn echter wel bewezen effectief.
Daarbij draait het vooral om de kennis en vaardigheden van leerkrachten. Het gaat onder meer om pedagogisch handelen, klassenmanagement, en vakinhoudelijke en -didactische kennis op het gebied van rekenen. Wanneer leerkrachten kennis en aantoonbare beheersing van de vaardigheden hebben, bijvoorbeeld over leerstrategieën en misconcepties bij leerlingen, dan presteren leerlingen beter op rekenen.
Hoge verwachtingen werken positief door op leerprestaties
Naast kennis en vaardigheden beïnvloeden eisen die leerkrachten aan hun leerlingen stellen en verwachtingen die zij van hen hebben, de prestaties. Hoge verwachtingen zorgen voor betere leerprestaties. Voor het rekenonderwijs doen leerkrachten er goed aan om alle leerlingen te laten kennismaken met het aanbod dat bij 1S hoort. Als leerkrachten voor groepen leerlingen te snel genoegen nemen met niveau 1F, dan scoren deze leerlingen ook lager op rekenen.
Differentiëren helpt leerlingen beter te gaan rekenen
De vaardigheid van leerkrachten om te differentiëren tussen leerlingen kan ervoor zorgen dat leerlingen beter gaan rekenen. Het is belangrijk dat leerkrachten hun instructie aanpassen aan het niveau van leerlingen. Daarbij horen ook aanpassing van lesdoelen en werkvormen.
Alle vormen van instructie werken
Instructie draagt bij aan betere rekenprestaties. Het maakt niet uit of leerlingen directe, expliciete instructie krijgen of meer begeleidende constructivistische instructie. Een kanttekening: er is onderzoek waaruit blijkt dat de instructievorm wel uitmaakt voor leerlingen die geen of weinig rekenkennis hebben. Voor die leerlingen zorgen expliciete instructie en het laten zien hoe een rekenprobleem kan worden opgelost voor betere prestaties.
Leerlingen hebben baat bij hulpmiddelen
Verschillende technologische en niet-technologische hulpmiddelen dragen eveneens bij aan hogere rekenprestaties. Zo gaan leerlingen uit groep 5 en 6 die Snappet gebruiken, beter rekenen dan leerlingen die het reguliere rekenaanbod krijgen. Wel is ondersteuning en instructiebegeleiding belangrijk als leerkrachten deze hulpmiddelen inzetten. Hierbij maakt het niet uit welk niveau leerlingen hebben of moeten behalen.
Leerkracht geeft en benut feedback
Ook formatieve toetsing heeft invloed op rekenprestaties van leerlingen, al is die relatief klein. Het heeft vooral effect als leerlingen uitgebreide feedback ontvangen. Het is daarnaast goed als leerkrachten feedback uit de digitale toets- of leeromgeving gebruiken en dit koppelen aan de instructie die ze geven.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Maartje Kouwenberg (kennismakelaar Kennisrotonde). Zij heeft hiertoe Marian Hickendorff en Marc van Zanten geconsulteerd.