Picto’s ondersteunen de betekenis van de tekst en kunnen ook informatie over de zinsconstructie en grammatica bevatten. Picto’s moeten voldoen aan criteria als kernachtigheid, eenduidigheid, herkenbaarheid, realiteit, neutraliteit en leesrichting.
Systematische en expliciete instructie
Leerlingen met een verstandelijke beperking hebben vaak een achterstand in hun taal- en leesontwikkeling en andere cognitieve processen. De lijn waarlangs zij zich ontwikkelen is hetzelfde als die van leerlingen met een typische ontwikkeling.
Leerlingen met een verstandelijke beperking zijn gebaat bij systematische en expliciete instructie, en betekenisvolle en meetbare doelen. Daarnaast vraagt de ontwikkeling van deze leerlingen om specifieke aanpassingen en aanvullende ondersteuning. Soms zetten leerkrachten daarom picto’s in.
Vermeende opbrengsten van pictolezen
Pictolezen zou bijdragen aan een toenemend beeld- en schriftbewustzijn bij leerlingen. Ze gaan dan afbeeldingen herkennen en ontwikkelen de notie dat een reeks tekens via een code correspondeert met een bepaalde betekenis. Daarnaast zou pictolezen door de ervaring met grafische symbolen de ontwikkeling van de ontluikende geletterdheid kunnen stimuleren. Verder kan pictolezen leerlingen mogelijk helpen bij het doorzien van de grammatica en syntaxis, vergroting van de woordenschat en ondersteuning van het begrijpend lezen. Wetenschappelijk onderzoek naar deze opbrengsten is echter niet bekend.
Plaatjes leiden mogelijk af
Het aantal wetenschappelijke studies op dit terrein is beperkt en gebaseerd op zeer kleine onderzoeksgroepen. Harde resultaten zijn daaruit niet op te maken, wel voorzichtige aanwijzingen.
Een onderzoek naar het effect van pictolezen op de ontwikkeling van de fonologische vaardigheden, technische leesvaardigheid en spellingvaardigheid leverde geen meerwaarde voor pictolezen op. Het gebruik van picto’s op het aanvankelijk leren lezen bij leerlingen met een verstandelijke beperking leek soms zelfs tot minder goede resultaten te leiden op onder meer letterkennis, technisch lezen en spelling.
Het aanbieden van een afbeelding naast het woord leidt mogelijk te veel af, was de conclusie uit een ander onderzoek. Leerlingen met een verstandelijke beperking lazen minder woorden goed dan wanneer de afbeeldingen weggelaten werden. De associatie tussen picto’s en woorden maakt het voor deze leerlingen mogelijk gecompliceerder om woorden te leren lezen. Een aanpak om vooral systematisch, individueel en expliciet te trainen met decoderen en woordherkenning lijkt meer kans van slagen te hebben.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Sietske Walda (antwoordspecialist) en Martine Gijsel (kennismakelaar Kennisrotonde). Zij hebben hiertoe Judith Stoep (senior onderzoeker) geconsulteerd.
