Welke inzet of invulling van een ontwikkelingsperspectiefplan (OPP) draagt bij aan de sociale participatie van leerlingen in de bovenbouw van het reguliere basisonderwijs?
Het is niet duidelijk welke inzet of invulling van een ontwikkelingsperspectiefplan (OPP) bijdraagt aan sociale participatie. Wel weten we welke interventies de sociale participatie van leerlingen met een ondersteuningsbehoefte bevorderen. Denk aan uitleg aan klasgenoten over de problematiek, een steungroep van klasgenoten rond de leerling, groepsactiviteiten en gerichte ondersteuning bij sociale moeilijkheden. Daarnaast maakt het voor de sociale participatie niet uit of je ondersteuning binnen of buiten de klas geeft. Let wel op dat ondersteuning die de leerling zichtbaar anders maakt dan klasgenoten negatief kan uitpakken.
Gepubliceerd:
Kinderen met sociaal-emotionele problematiek en/of gedragsproblematiek worstelen vaak met sociale participatie in het regulier onderwijs. Leeftijdsgenoten accepteren hen vaak niet waardoor zij moeilijk vriendschappen sluiten
Koster, M., Nakken, H., Pijl, S.J. & Houten, E.V. (2009). Being part of the peer group: A literature study focusing on the social dimension of inclusion in education. International Journal of Inclusive Education, 13, 117–140. https://doi.org/10.1080/13603110701284680
Wang, Z., Huang, J., Wang, L., & Liu, C. (2023). Social participation for students with special needs in inclusive schools: a scoping review. International Journal of Developmental Disabilities, 1–20. https://doi.org/10.1080/20473869.2023.2277602
. Sociale participatie bestaat uit vier aspecten: interacties met leeftijdsgenoten, acceptatie door en vriendschappen met leeftijdsgenoten, en sociale zelfperceptie
Koster, M., Nakken, H., Pijl, S.J. & Houten, E.V. (2009). Being part of the peer group: A literature study focusing on the social dimension of inclusion in education. International Journal of Inclusive Education, 13, 117–140. https://doi.org/10.1080/13603110701284680
. Je kan een leerling op deze vlakken ondersteuning bieden.
Effectieve interventies gericht op sociale participatie
Interventies die bijdragen aan de sociale participatie van leerlingen in het regulier onderwijs zijn:
- Uitleg aan klasgenoten over de problematiek waarbij leerlingen ook in gesprek kunnen kunnen reageren heeft een positief effect op de acceptatie door leeftijdsgenoten
Rademaker, F., de Boer, A., Kupers, E., & Minnaert, A. (2020). Applying the contact theory in inclusive education: A systematic review on the impact of contact and information on the social participation of students with disabilities. Frontiers in Education, 5. https://doi.org/10.3389/feduc.2020.602414
. Dit kun je bijvoorbeeld doen in de vorm van een begeleid klassengesprek. Ook kun je voorleesboeken over beperkingen gebruiken om positieve houdingen van andere leerlingen te stimuleren Rademaker, F., de Boer, A., Kupers, E., & Minnaert, A. (2020). Applying the contact theory in inclusive education: A systematic review on the impact of contact and information on the social participation of students with disabilities. Frontiers in Education, 5. https://doi.org/10.3389/feduc.2020.602414
. Daarbij geven leerlingen met een ondersteuningsbehoefte aan dat ze het prettig vinden wanneer je aan klasgenoten uitlegt wat hun problematiek inhoudt, om begrip en acceptatie te vergroten De Boer, A., & Kuijper, S. (2025). Ondersteuning aan leerlingen in een inclusieve onderwijssetting. Rijksuniversiteit Groningen.
. - Steungroepen rond de leerling. Een steungroep bestaat uit een klein groepje klasgenoten dat onder begeleiding van een volwassene (leerkracht, onderwijsassistent, etc.) samen met de leerling werkt aan diens sociale doelen. Regelmatig terugkerende bijeenkomsten van zo’n steungroep leerlingen hebben een positief effect op de sociale acceptatie en de sociale interacties van leerlingen met autismespectrumstoornis of gedragsproblematiek
Rademaker, F., de Boer, A., Kupers, E., & Minnaert, A. (2020). Applying the contact theory in inclusive education: A systematic review on the impact of contact and information on the social participation of students with disabilities. Frontiers in Education, 5. https://doi.org/10.3389/feduc.2020.602414
. Bij leerlingen met gedragsproblematiek blijkt dat het positieve effect afneemt zodra de steungroep stopt Garrote, A., Sermier Dessemontet, R., & Moser Opitz, E. (2017). Facilitating the social participation of pupils with special educational needs in mainstream schools: A review of school-based interventions. Educational Research Review, 20, 12–23. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2016.11.001.
. - Groepsactiviteiten. Coöperatief leren en tutorleren hebben een positief effect op de sociale acceptatie en de sociale interacties van leerlingen met een ondersteuningsbehoefte
Garrote, A., Sermier Dessemontet, R., & Moser Opitz, E. (2017). Facilitating the social participation of pupils with special educational needs in mainstream schools: A review of school-based interventions. Educational Research Review, 20, 12–23. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2016.11.001.
Rademaker, F., de Boer, A., Kupers, E., & Minnaert, A. (2020). Applying the contact theory in inclusive education: A systematic review on the impact of contact and information on the social participation of students with disabilities. Frontiers in Education, 5. https://doi.org/10.3389/feduc.2020.602414
. Hierbij lijkt het ook van belang dat je plezier tussen leerlingen stimuleert zodat vooral de overeenkomsten tussen leerlingen zichtbaar worden Rademaker, F., de Boer, A., Kupers, E., & Minnaert, A. (2020). Applying the contact theory in inclusive education: A systematic review on the impact of contact and information on the social participation of students with disabilities. Frontiers in Education, 5. https://doi.org/10.3389/feduc.2020.602414
. - Leerlingen met een ondersteuningsbehoefte waarderen het wanneer zij gerichte ondersteuning krijgen voor de sociale moeilijkheden die zij op school tegenkomen. Die ondersteuning kan verschillende vormen krijgen: sociale vaardigheidstraining in een kleine groep buiten de klas, klasgenoten die als buddy of tutor worden ingezet, of activiteiten in de klas die gericht zijn op het opbouwen van contacten en vriendschappen. Deze ondersteuning wordt gegeven door bijvoorbeeld de leerkracht, de onderwijsassistent, een externe specialist zoals een psycholoog, of door klasgenoten zelf.
De Boer, A., & Kuijper, S. (2025). Ondersteuning aan leerlingen in een inclusieve onderwijssetting. Rijksuniversiteit Groningen.
.
Ondersteuning kan in of buiten de klas
Het maakt voor de sociale participatie van kinderen niet uit of de extra ondersteuning die zij nodig hebben binnen of buiten de reguliere klas wordt gegeven
De Boer, A., & Kuijper, S. (2025). Ondersteuning aan leerlingen in een inclusieve onderwijssetting. Rijksuniversiteit Groningen.
. Daarnaast lijkt het niet uit te maken of onderwijsprofessionals of klasgenoten de ondersteuning geven.
In sommige gevallen heeft schoolinterne ondersteuning binnen een reguliere klas een negatief effect. Dit in vergelijking met leerlingen die geen ondersteuning ontvangen of ondersteuning in een aparte klas krijgen
De Boer, A., & Kuijper, S. (2025). Ondersteuning aan leerlingen in een inclusieve onderwijssetting. Rijksuniversiteit Groningen.
.
Vermoedelijk komt dit doordat leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften dan opvallend anders zijn dan hun reguliere klasgenoten, terwijl ze bij ondersteuning in een aparte klas niet opvallen ten opzichte van hun klasgenoten. Juist in de bovenbouw van de basisschool, wanneer kinderen zich sterker gaan vergelijken met leeftijdsgenoten, komt het gevoel 'erbij te horen' onder druk te staan bij leerlingen met een OPP
Bosacki, S. (2013). Theory of mind understanding and conversational patterns in middle childhood. Journal of Genetic Psychology, 174(2), 170–191. https://doi.org/10.1080/00221325.2012.659233.
Babik, I., & Gardner, E. S. (2021). Factors affecting the perception of disability: A developmental perspective. Frontiers in Psychology, 12, 702166. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.702166.
. Het lijkt daarom van belang dat je hier rekening mee houdt bij de inzet of invulling van het OPP.
Meer weten?
Handreiking ontwikkelingsperspectief: een houvast voor regulier én gespecialiseerd onderwijs (2026). Steunpunt Passend Onderwijs. https://www.steunpuntpassendonderwijs-povo.nl/document/handreiking-ontwikkelingsperspectief-opp-een-houvast-voor-regulier-en-gespecialiseerd-onderwijs/
Kennismakelaar: Aafke Essen
Antwoordspecialist: Roland den Hartog
Referentie: Kennisrotonde. (2026). Welke inzet of invulling van een OPP draagt bij aan de sociale participatie van leerlingen in de bovenbouw van het reguliere basisonderwijs? (KR. 3213)
Geraadpleegde bronnen
Koster, M., Nakken, H., Pijl, S.J. & Houten, E.V. (2009). Being part of the peer group: A literature study focusing on the social dimension of inclusion in education. International Journal of Inclusive Education, 13, 117–140. https://doi.org/10.1080/13603110701284680Wang, Z., Huang, J., Wang, L., & Liu, C. (2023). Social participation for students with special needs in inclusive schools: a scoping review. International Journal of Developmental Disabilities, 1–20. https://doi.org/10.1080/20473869.2023.2277602
Koster, M., Nakken, H., Pijl, S.J. & Houten, E.V. (2009). Being part of the peer group: A literature study focusing on the social dimension of inclusion in education. International Journal of Inclusive Education, 13, 117–140. https://doi.org/10.1080/13603110701284680
Rademaker, F., de Boer, A., Kupers, E., & Minnaert, A. (2020). Applying the contact theory in inclusive education: A systematic review on the impact of contact and information on the social participation of students with disabilities. Frontiers in Education, 5. https://doi.org/10.3389/feduc.2020.602414
Rademaker, F., de Boer, A., Kupers, E., & Minnaert, A. (2020). Applying the contact theory in inclusive education: A systematic review on the impact of contact and information on the social participation of students with disabilities. Frontiers in Education, 5. https://doi.org/10.3389/feduc.2020.602414
De Boer, A., & Kuijper, S. (2025). Ondersteuning aan leerlingen in een inclusieve onderwijssetting. Rijksuniversiteit Groningen.
Rademaker, F., de Boer, A., Kupers, E., & Minnaert, A. (2020). Applying the contact theory in inclusive education: A systematic review on the impact of contact and information on the social participation of students with disabilities. Frontiers in Education, 5. https://doi.org/10.3389/feduc.2020.602414
Garrote, A., Sermier Dessemontet, R., & Moser Opitz, E. (2017). Facilitating the social participation of pupils with special educational needs in mainstream schools: A review of school-based interventions. Educational Research Review, 20, 12–23. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2016.11.001.
Garrote, A., Sermier Dessemontet, R., & Moser Opitz, E. (2017). Facilitating the social participation of pupils with special educational needs in mainstream schools: A review of school-based interventions. Educational Research Review, 20, 12–23. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2016.11.001.
Rademaker, F., de Boer, A., Kupers, E., & Minnaert, A. (2020). Applying the contact theory in inclusive education: A systematic review on the impact of contact and information on the social participation of students with disabilities. Frontiers in Education, 5. https://doi.org/10.3389/feduc.2020.602414
Rademaker, F., de Boer, A., Kupers, E., & Minnaert, A. (2020). Applying the contact theory in inclusive education: A systematic review on the impact of contact and information on the social participation of students with disabilities. Frontiers in Education, 5. https://doi.org/10.3389/feduc.2020.602414
De Boer, A., & Kuijper, S. (2025). Ondersteuning aan leerlingen in een inclusieve onderwijssetting. Rijksuniversiteit Groningen.
De Boer, A., & Kuijper, S. (2025). Ondersteuning aan leerlingen in een inclusieve onderwijssetting. Rijksuniversiteit Groningen.
De Boer, A., & Kuijper, S. (2025). Ondersteuning aan leerlingen in een inclusieve onderwijssetting. Rijksuniversiteit Groningen.
Bosacki, S. (2013). Theory of mind understanding and conversational patterns in middle childhood. Journal of Genetic Psychology, 174(2), 170–191. https://doi.org/10.1080/00221325.2012.659233.
Babik, I., & Gardner, E. S. (2021). Factors affecting the perception of disability: A developmental perspective. Frontiers in Psychology, 12, 702166. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.702166.
Babik, I., & Gardner, E. S. (2021). Factors affecting the perception of disability: A developmental perspective. Frontiers in Psychology, 12, 702166. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.702166.
Bosacki, S. (2013). Theory of mind understanding and conversational patterns in middle childhood. Journal of Genetic Psychology, 174(2), 170–191. https://doi.org/10.1080/00221325.2012.659233.
De Boer, A., & Kuijper, S. (2025). Ondersteuning aan leerlingen in een inclusieve onderwijssetting. Rijksuniversiteit Groningen.
Garrote, A., Sermier Dessemontet, R., & Moser Opitz, E. (2017). Facilitating the social participation of pupils with special educational needs in mainstream schools: A review of school-based interventions. Educational Research Review, 20, 12–23. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2016.11.001.
Koster, M., Nakken, H., Pijl, S.J. & Houten, E.V. (2009). Being part of the peer group: A literature study focusing on the social dimension of inclusion in education. International Journal of Inclusive Education, 13, 117–140. https://doi.org/10.1080/13603110701284680
Rademaker, F., de Boer, A., Kupers, E., & Minnaert, A. (2020). Applying the contact theory in inclusive education: A systematic review on the impact of contact and information on the social participation of students with disabilities. Frontiers in Education, 5. https://doi.org/10.3389/feduc.2020.602414
Wang, Z., Huang, J., Wang, L., & Liu, C. (2023). Social participation for students with special needs in inclusive schools: a scoping review. International Journal of Developmental Disabilities, 1–20. https://doi.org/10.1080/20473869.2023.2277602
