Wat zijn de onderwijsbehoeften van sterke rekenaars in het basisonderwijs en hoe kan het onderwijs aan deze leerlingen worden vormgegeven?

Sterke rekenaars in het basisonderwijs zijn leerlingen die reken-wiskundetalent hebben en hoog presteren op reken-wiskundetoetsen. Deze leerlingen zien snel patronen in rekenkundig materiaal, leggen makkelijk verbanden en zien verschillen tussen diverse reken-wiskundeonderwerpen. Ook komen sterke rekenaars vlot tot nieuwe rekenkennis, hebben ze ruimtelijk inzicht en zijn ze creatief in oplossingsmogelijkheden.

Sterke rekenaars hebben belang bij signalering

Niet alle sterke rekenaars zijn heel actief in de reken-wiskundeles of scoren bovengemiddeld op reken-wiskundetoetsen. Dit kan te maken hebben met het onderwijsaanbod. Leerlingen gaan bijvoorbeeld onderpresteren als ze zich niet hoeven in te spannen of als de verveling toeslaat. Leerkrachten kunnen deze rekenaars signaleren door observaties van leerlinggedrag en gesprekken met leerlingen en ouders. Een andere signaleringsmanier is om alle leerlingen in een groep uitdagende opdrachten te geven. De sterke rekenaars komen dan als vanzelf bovendrijven.

Uitdaging, minder oefening en herhaling, en specifieke ondersteuning

Onderzoek naar onderwijsbehoeften van sterke rekenaars is beperkt. Er is meer bekend over onderwijsbehoeften van talentvolle en (hoog)begaafde leerlingen in het algemeen. Dat zijn behoefte aan uitdaging, minder oefening en herhaling, en ondersteuning op het leerproces.

Bied uitdaging

Consequente uitdaging is de belangrijkste ondersteuningsbehoefte van sterke rekenaars. Uitdaging van deze leerlingen leidt tot betere leerprestaties, meer vertrouwen in de eigen bekwaamheid en hogere motivatie. Een aantal weken werken met uitdagende probleemoplossingsopgaven heeft al een positief effect.

Schrap onnodige herhaling en oefening

Sterke rekenaars beheersen soms al bepaalde leerdoelen die in de reguliere reken-wiskundeles aan de orde komen. Daarnaast leren ze nieuwe reken-wiskundekennis en vaardigheden vaak sneller dan hun klasgenoten. Het schrappen van herhalingsopdrachten en oefening van lesstof kan verveling bij deze leerlingen voorkomen.

Ondersteun het leerproces

Verder hebben sterke rekenaars behoefte aan begeleiding bij het aansturen van het eigen leerproces. Sterke rekenaars maken reguliere taken vaak op de automatische piloot. Wanneer ze uitdagende opdrachten krijgen aangeboden, worden ze zich bewust van metacognitieve processen. Dan leren ze hoe een uitdagende taak aan te pakken.

Compacten en verrijken, en instructie en feedback zijn effectief

Kernbegrippen voor effectief onderwijs aan sterke rekenaars zijn compacten en verrijken, en instructie en feedback.

Compacten en verrijken zijn belangrijke strategieën om rekenonderwijs af te stemmen op sterke rekenaars. Bij compacten beperkt de leerkracht de reguliere leerstof tot de essentie. Door te compacten ontstaat er ruimte voor verrijkingsmateriaal. Uitdagende opdrachten spreken het (creatief) probleemoplossend denkvermogen van sterke rekenaars aan. Voorbeelden zijn opdrachten waarbij leerlingen meerdere mogelijke oplossingen moeten geven.

Sterke rekenaars hebben, net als andere leerlingen, instructie en feedback nodig om zich te kunnen ontwikkelen. In klassen waarop de instructie vaker is afgestemd op de onderwijsbehoefte van sterke rekenaars, behalen ze hogere leerresultaten. Daarnaast is het belangrijk dat leerkrachten specifieke feedback geven, afgestemd op leerdoelen die een sterke rekenaar nog niet beheerst.

Differentiatie

Instructie tijdens reguliere rekenlessen vereist differentiatie in afstemming op de onderwijsbehoeften van de individuele leerling. Een model dat hierbij kan helpen bestaat uit een cyclus van vijf stappen: achterhalen van de onderwijsbehoeften van leerlingen, stellen van gedifferentieerde doelen, geven van gedifferentieerde instructies, aanbieden van gedifferentieerde taken, en evalueren van de leerprogressie.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Eveline Schoevers (antwoordspecialist) en Sjerp van der Ploeg (kennismakelaar Kennisrotonde).