Leerlingen kunnen verschillende soorten motivatie hebben om te leren. Er is bijvoorbeeld een onderscheid te maken tussen motivatie gericht op prestaties, en op onderlinge competitie of ambitie.
Nederlandse vo-leerlingen zijn minder gemotiveerd om te leren
Het internationaal vergelijkende PISA-onderzoek onder 15-jarigen laat zien dat Nederlandse leerlingen extreem laag scoren voor plezier in leren voor vakken als biologie, natuur- en scheikunde. Ook de score voor instrumentele motivatie (gericht op prestaties) voor dergelijke vakken is bij Nederlandse leerlingen lager dan het gemiddelde. Nederland staat eveneens laag in de ranglijst prestatiemotivatie. Wat vooral wordt bepaald doordat slechts dertig procent van de Nederlandse leerlingen het eens is met de stelling ‘ik wil de beste leerling van de klas zijn’. Leerlingen uit andere landen zijn een stuk competitiever. Bij de overige stellingen van die ranglijst scoren Nederlandse leerlingen overigens niet erg afwijkend.
Versterking motivatie is geen effectieve manier om leerprestaties te verbeteren
Het versterken van motivatie is geen effectieve route naar betere prestaties. Gemiddeld genomen behalen leerlingen die een sterkere motivatie rapporteren betere leerprestaties dan leerlingen die een zwakkere motivatie aangeven. Maar deze samenhang tussen motivatie en prestaties levert niet direct inzicht in het eventuele effect. Veel studies gaan ervan uit dat motivatie de leerprestaties beïnvloedt: als leerlingen beter gemotiveerd zijn, gaan hun prestaties omhoog. Dat zou kunnen, maar het is ook mogelijk dat het andersom werkt: als leerlingen betere prestaties behalen, raken ze gemotiveerder. En het zou ook nog kunnen dat het om een wederkerig effect gaat: prestaties beïnvloeden de motivatie, wat vervolgens weer de prestaties beïnvloedt.
Er is nauwelijks onderzoek gedaan waarbij motivatie en prestaties op verschillende momenten bij dezelfde leerlingen worden gemeten. Het onderzoek dat er wel is, laat zien dat er geen sprake is van een wederkerig effect en dat het effect loopt van prestaties naar motivatie en niet andersom. Dus: betere leerprestaties leiden tot sterkere motivatie, maar motivatie draagt niet bij aan leerprestaties.
Het direct bevorderen van leerprestaties lijkt een effectievere manier
In plaats van proberen de motivatie te beïnvloeden, doen leraren er daarom verstandig aan andere middelen in te zetten om direct leerprestaties te verbeteren, bijvoorbeeld door in te zetten op hoge verwachtingen of formatieve evaluatie. Dan volgt de motivatie mogelijk vanzelf.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Sjerp van der Ploeg (kennismakelaar Kennisrotonde).
