Klokkijken is een complexe vaardigheid. Een kind moet verschillende deelvaardigheden beheersen om het goed te kunnen. Het moet beschikken over rekenvaardigheid, de juiste taal om tijd uit te drukken en een goed werkgeheugen.
Reken- en taalvaardigheid
Leerlingen moeten eraan wennen dat elk uur twee keer per dag voorkomt en dat de twee wijzers van de klok verschillende functies hebben. Leerlingen die moeite hebben met rekenen, hebben vaak problemen met abstracte begrippen zoals tijd. Dat maakt het klokkijken voor hen een extra lastig te leren vaardigheid.
Het is belangrijk dat leerlingen al vanaf groep 1 en 2 besef krijgen van tijd. Ze leren dan dat een activiteit een bepaalde tijd kan duren en dat er verschillen zijn tussen minuten, kwartieren en uren. Het opdoen van tijdservaringen door leerlingen en telspelletjes kunnen daarbij helpen.
Er is een verschil in weten hoe laat het is en dit kunnen uitdrukken. Het Nederlands kent verschillende manieren om de tijd op de klok te verwoorden. Het verwijst naar hele en halve uren, naar ‘voor’ en naar ‘over’. Bovendien moeten leerlingen tot veertien kunnen tellen; na veertien minuten over drie wordt het kwart over drie. En een minuut later is het veertien voor half vier. Er zijn talen die een veel eenvoudiger manier hebben om tijd uit te drukken, zoals het Chinees, het Engels en het Frans.
Geheugen
Om goed klok te kunnen kijken, moeten leerlingen ook informatie kunnen onthouden. Een probleem met dit (werk)geheugen kan ervoor zorgen dat leerlingen niet terug kunnen vallen op herhalingsstrategieën, waardoor automatisering van het leren klokkijken een grote uitdaging wordt. Hoe preciezer de tijd moet worden weergegeven, hoe meer informatie leerlingen moeten opslaan in hun werkgeheugen. Dat maakt de kans op fouten alleen maar groter. Wanneer leerkrachten in een vroeg stadium signaleren dat leerlingen moeite ervaren met het leren klokkijken, kunnen zij oefeningen aanbieden om het werkgeheugen te versterken. Daarbij is het van belang dat de oefeningen gerelateerd zijn aan het klokkijken.
Aanpakken voor kinderen die moeite hebben met klokkijken
Er is aantal programma’s die speciaal zijn ontwikkeld om leerlingen die veel moeite hebben met klokkijken te helpen. Geen van deze aanpakken zijn echter onderzocht op effectiviteit.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Jeroen Aarssen en Kelly Matthijsen (antwoordspecialisten) en Sandra Beekhoven (kennismakelaar Kennisrotonde) en update Eveline Schoevers (kennismakelaar Kennisrotonde). Hiervoor is Hans van Luit (emeritus hoogleraar didactiek rekenen-wiskunde) geraadpleegd.
