Uitval en switchen naar een andere opleiding is met zo’n 36 procent onder eerstejaars hbo-studenten hoog. Onder tweedegraads lerarenopleidingen is zelfs sprake van een bovengemiddeld uitvalpercentage. Ruim 22 procent van de studenten aan de tweedegraadslerarenopleidingen valt uit versus een krappe 16 procent voor alle hbo-opleidingen (De Zwart, 2021). Juist vanwege het grote lerarentekort is terugdringing van het aantal studenten dat voortijdig stopt meer dan wenselijk.
Studiesucces bevorderen is een complexe opgave
Er is niet één interventie die voor alle opleidingen (hetzelfde) werkt. Vaak treedt verbetering van studiesucces pas op bij het nemen van verschillende maatregelen die onderling samenhangen. Daarbij past inzicht in de oorzaken van uitval en switch.
Studiekeuzeproces en intakeprocedures verbeteren
Een belangrijke reden van uitval onder eerstejaarsstudenten is dat hun verwachtingen niet uitkomen. Ze hebben een verkeerd beeld van de zwaarte en de vormgeving van de opleiding, of van hun eigen inzet en capaciteiten. Veel studenten kiezen soms primair voor vakinhoud en niet voor het beroep van leraar. Het is daarom belangrijk dat opleidingen voor de studiekeuze een realistisch beeld schetsen van de opleiding en het leraarsberoep.
Intakeprocedures moeten daarop aansluiten. Veel tweedegraadslerarenopleidingen blijken vooral nadruk te leggen op de vraag: ‘Kan ik succesvol studeren?’ Een urgenter vraag is ‘Kan ik een succesvolle leraar worden?’.
Curriculum en leeromgeving zijn organisch geheel
Een evenwichtig curriculum en een authentieke leeromgeving bevorderen de studievoortgang van studenten. Stages vormen een belangrijk onderdeel van de opleiding; en die blijken vaak een struikelblok. Vooral de zwaarte van de stages, de begeleiding en de integratie in het totale curriculum ervaren studenten als problematisch. Om de praktijkervaring beter aan te laten sluiten bij het leerproces hebben studenten ook tijd voor reflectie nodig. Daarnaast vormt de inhoudelijke samenhang tussen de stage en het curriculum een belangrijk aandachtspunt.
Sociale en academische integratie bevorderen
Wanneer studenten meer binding met de opleiding ervaren, stijgt de kans op studiesucces. Sociale integratie, dat wil zeggen de omgang met medestudenten en extracurriculaire activiteiten helpt binding te creëren. Dan kunnen studenten zich thuis voelen en vrienden maken. Daarnaast speelt academische integratie een rol; het contact met docenten en de opleiding. Studenten weten dan bijvoorbeeld of ze het hbo-niveau aankunnen. Academische integratie wordt voorafgegaan door sociale integratie en heeft het sterkste effect op studiesucces.
Een goed toetsprogramma en actief studieklimaat
Toetsing vormt een krachtig middel om studiegedrag- en prestaties te sturen. Hoe meer inzet een toetssysteem vraagt van studenten, hoe intensiever ze studeren. Een goed toetsprogramma bestaat uit meerdere onderdelen, zoals tentamens, opdrachten, werkstukken, presentaties en scripties.
Actief leren houdt in dat studenten zich uitgedaagd voelen om deel te nemen aan activiteiten tijdens de opleiding. Bijvoorbeeld in kleine groepen leren, gezamenlijke projecten uitvoeren, klassikale discussies aangaan en presentaties verzorgen. Curricula die actief leren stimuleren, vergroten het rendement van een opleiding en verkorten de studieduur. Daarnaast hebben studenten voldoende zelfstudietijd nodig om informatie diepgaand te kunnen verwerken.
De docent staat centraal in het leerproces van studenten
Hoewel studentgebonden factoren van grotere invloed zijn op studiesucces, zijn docentfactoren makkelijker te beïnvloeden. Goede docenten geven persoonlijke aandacht aan hun studenten, zowel tijdens formeel als informeel contact. Studenten zijn meer betrokken bij de opleiding en hun leerproces, als docenten duidelijke instructies geven, en actief en samenwerkend leren stimuleren. En als docenten uitdagende opdrachten geven, aanzetten tot denken, een positieve sfeer creëren en passende feedback geven.
Samenwerking met het vo en mbo versoepelt doorstroom
Structurele samenwerking met het voortgezet onderwijs en het mbo in de regio kan de knelpunten die studenten ervaren tijdens de overgang naar het hbo verminderen. Zo kunnen de scholen schakel- en bijspijkertrajecten aanbieden, interventies op het gebied van hbo- of sociaal-emotionele vaardigheden ontwikkelen en doorlopende loopbaan-oriëntatie en -begeleiding verzorgen.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Marloes de Lange (kennismakelaar Kennisrotonde).
