Om een start te kunnen maken met het formeel uitrekenen van sommen in het platte vlak (op papier) in groep 3 moet een kind over voldoende getalbegrip beschikken, zoals kennis en gebruik van symbolen en tellen. Naast het werken met concrete materialen is het ook belangrijk om kleuters alvast voor te bereiden op het rekenen in het platte vlak.
Sommige kleuters hebben een gestructureerd reken-wiskunde aanbod nodig
Sommige kleuters leggen niet zelf de verbinding tussen concrete materialen en abstracte representaties in het platte vlak. Denk aan representaties als tekeningen, een afbeelding van een dobbelsteen en werken met symbolen op papier. Bij sommige kleuters ontstaat het getalbegrip redelijk spontaan, maar anderen profiteren onvoldoende van het speelse aanbod in de kleuterklas om zelf de stap te maken naar een volgend niveau van abstractie. Dan is het aan de leerkracht om dit te stimuleren met een gestructureerd reken-wiskundeaanbod.
Effectieve instructie met modelling
Verschillende vormen van effectieve instructie kunnen kleuters helpen om de verbinding tussen concrete materialen en het platte vlak te maken. Een eerste voorbeeld daarvan is modelling. Daarmee kan de leerkracht expliciet de link leggen tussen concrete materialen en het rekenkundige idee dat erachter zit. Door voordoen, samendoen en nadoen kan de kleuter zich de vertaling van concrete materialen naar het platte vlak eigen gaan maken. Hierbij helpt het om problemen op de verschillende rekenniveaus te benaderen. Denk bijvoorbeeld bij de activiteit ‘verschillende soorten fruit sorteren voor de winkel’ aan deze vier stappen: het fysiek sorteren, het natekenen van de hoeveelheden op het platte vlak, dit in tabelvorm noteren en de formele cijfers eraan koppelen.
Sluit aan bij de belevingswereld
Effectieve instructie sluit ook aan bij de belevingswereld van kleuters, bijvoorbeeld door met thema’s te werken. Met pakjes inpakken bij Sinterklaas of in de herfst kastanjes en eikels sorteren, krijgen voorbereidende rekenvaardigheden een concrete betekenis. De kinderen ontdekken hoe ze de verschillende vaardigheden in concrete activiteiten kunnen gebruiken. De leerkracht kan vervolgens de verbinding leggen met het platte vlak door de aantallen pakjes te noteren per soort of samen een staafgrafiek te maken van het aantal kastanjes en eikels.
Daarnaast lokt met thema’s en rekenactiviteiten werken interactie tussen de kinderen uit. Dat stimuleert om met elkaar te overleggen over mogelijke oplossingen. Het geeft ook meer zicht op de denkprocessen van de kinderen.
Gebruik logische materialen
Bij het geven van instructie is het ook effectief om concrete materialen te gebruiken die voor kinderen logisch zijn om mee te werken. Dit kun je doen door de activiteiten in te bedden in een thema en de materialen binnen het thema vaker te gebruiken. Bijvoorbeeld MAB-blokken (multibase arithmetic blocks) om het sorteren van verschillende soorten fruit inzichtelijk te maken en dit vervolgens te vertalen naar een staafgrafiek op het platte vlak.
Verwoord denkstappen
Verder is het effectief om leerlingen aan te moedigen om zelf representaties van concrete situaties te maken en om denkstappen te verwoorden. Op die manier maken leerlingen zelf de koppeling naar meer abstractie. Ze kunnen bijvoorbeeld plattegronden maken van routes in de klas, of schematisch noteren welk type fruit leerlingen in de pauze opeten.
Gebruik rekentaal bijvoorbeeld bij het voorlezen
Om de vertaling naar het platte vlak te maken helpt het als leerkrachten regelmatig rekentaal gebruiken, bijvoorbeeld bij het interactief voorlezen van prentenboeken. Dat is een speelse manier om kleuters vertrouwd te maken met getallen en basisrekenbegrippen zoals grootte, vormen, verhoudingen en ruimtelijk inzicht. Dit helpt hen om later in groep 3 de opdrachten met cijfersymbolen en ‘1 meer’ en ‘1 minder’ op het platte vlak te begrijpen.
Meer weten?
Lees deze leidraad op Onderwijskennis.nl: Betekenisvol en doelgericht reken-wiskundeonderwijs in groep 1-2.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Aafke Essen (antwoordspecialist) en Eveline Schoevers (kennismakelaar Kennisrotonde).
