Hoe kom je tot verticaal alignment in het onderwijs?

Om verticaal alignment te realiseren zijn drie samenhangende factoren van belang. Ten eerste gaat het om afstemming over onderwijsdoelen. Alignment wordt bijvoorbeeld sterker wanneer schoolleiders en docenten een gemeenschappelijke visie en focus ontwikkelen, en de relatie daarvan met de dagelijkse onderwijspraktijk doordenken (Stosich et al., 2018) Stosich, E. L. (2020). Central Office Leadership for Instructional Improvement: Developing Collaborative Leadership Among Principals and Instructional Leadership Team Members. *Teachers College Record: The Voice of Scholarship in Education, 122(*9), 1-42. https://doi.org/10.1177/016146812012200908
. Schoolleiders kunnen gezamenlijke visievorming stimuleren door mogelijke toekomstbeelden te schetsen en daarover met collega’s in de school in gesprek te gaan (Kennisrotonde, 2020) Kennisrotonde. (2020). Welke interventies van schoolleiders in het primair onderwijs zijn effectief om met het team een duurzame visie op onderwijs te ontwikkelen? (KR.919).
.

Ten tweede is voor verticaal alignment een voortdurende wisselwerking tussen de organisatieniveaus nodig. Dit kan onder meer vorm krijgen door wederzijds informatie te delen en gesprekken te voeren over de betekenis van die informatie voor ieders rol en werkpraktijk (Waslander et al., 2023) Waslander, S., Hooge, E. H., & Theisens, H. C. (2023). Getting policy done in educational practice: What happens when multiple central government policies meet clusters of organization routines in schools. Journal of Educational Change, 24, 605-630. https://doi.org/10.1007/s10833-022-09460-8
. Het volstaat bijvoorbeeld niet dat het bestuur het beleid eenvoudig van bovenaf oplegt; het is wenselijk dat er in de scholen professionele ruimte is voor eigen interpretaties en uitwerkingen van het beleid (Hendriksen, 2018; Henriksen, Ø. (2018). Making sense across levels in local school governance: Dialogue meetings between a superintendent and subordinated school leaders. Nordic Journal of Comparative and International Education (NJCIE), 2(2-3), 119-133. https://doi.org/10.7577/njcie.2752
 Jerrim et al., 2023) Jerrim, J., Morgan, A., & Sims, S. (2023). Teacher autonomy: Good for pupils? Good for teachers? British Educational Research Journal, 49(6), 1187-1209.  https://doi.org/10.1002/berj.3892
. Andersom moet er ook ruimte worden genomen om praktijkervaringen uit de scholen te benutten in het bovenschoolse beleid (Hermanussen et al., 2024; Hermanussen, J., Van der Sluis, M., & Wolf. M. (2024). Versterking van het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams. ECBO/TIAS.
 Waslander et al., 2023) Waslander, S., Hooge, E. H., & Theisens, H. C. (2023). Getting policy done in educational practice: What happens when multiple central government policies meet clusters of organization routines in schools. Journal of Educational Change, 24, 605-630. https://doi.org/10.1007/s10833-022-09460-8
. Pas dan is werkelijk sprake van wisselwerking over en weer. Onder meer regelmatige, structurele en organisatiebrede dialoogsessies kunnen bijdragen aan zo’n wisselwerking tussen de systeemlagen (Hermanussen et al., 2024) Hermanussen, J., Van der Sluis, M., & Wolf. M. (2024). Versterking van het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams. ECBO/TIAS.
. Hetzelfde geldt voor intermediairs die bijvoorbeeld vanuit een bestuursbureau zowel het bestuur als de schoolleiders ondersteunen (Stosich, 2020) Stosich, E. L. (2020). Central Office Leadership for Instructional Improvement: Developing Collaborative Leadership Among Principals and Instructional Leadership Team Members. *Teachers College Record: The Voice of Scholarship in Education, 122(*9), 1-42. https://doi.org/10.1177/016146812012200908
.

Ten derde, en in het verlengde van het voorgaande, is afstemming nodig over wie waarvoor verantwoordelijk en beslissingsbevoegd is (Luschei & Jeong, 2021; Luschei, T. F., & Jeong, D. W. (2021). School governance and student achievement: Cross-national evidence from the 2015 PISA. Educational Administration Quarterly, 57(3), 331-371. https://doi.org/10.1177/0013161X20936346
 Waslander et al., 2023) Waslander, S., Hooge, E. H., & Theisens, H. C. (2023). Getting policy done in educational practice: What happens when multiple central government policies meet clusters of organization routines in schools. Journal of Educational Change, 24, 605-630. https://doi.org/10.1007/s10833-022-09460-8
. Een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden en beslissingsbevoegdheden kan ruimte bieden voor gedeeld leiderschap tussen formeel leidinggevenden en andere betrokkenen. Dit kan bijdragen aan de verbinding tussen de verschillende organisatieniveaus (Mifsud, 2024; Mifsud, D. (2024). A systematic review of school distributed leadership: Exploring research purposes, concepts and approaches in the field between 2010 and 2022. Journal of Educational Administration and History, 56(2), 154-179. https://doi.org/10.1080/00220620.2022.2158181
 Zhan et al., 2024) Zhan, X., Goddard, R., & Anthony, A. (2024). Does the sharing of leadership increase the coherence of a school's instructional framework? International Journal of Educational Management, 38(1), 57‑72. https://doi.org/10.1108/IJEM-03-2023-0159
. Professionele leernetwerken die werken aan concrete praktijkvraagstukken kunnen hierbij een rol spelen, omdat zij ruimte bieden voor gezamenlijke kennisontwikkeling, samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid (Prenger et al., 2021) Prenger, R., Poortman, C. L., & Handelzalts, A. (2021). Professional learning networks: From teacher learning to school improvement? Journal of Educational Change, 22(1), 13-52. https://doi.org/10.1007/s10833-020-09383-2
. Wanneer schoolleiders de opbrengsten van zulke netwerken daadwerkelijk betrekken bij beleidsvorming, kan daarmee bovendien een verbinding ontstaan tussen professionele kennisontwikkeling en besluitvorming op organisatieniveau.

Deze set van drie samenhangende factoren komt naar voren uit het aangehaalde onderzoek. Daarbij gaat het onder meer om meerjarig onderzoek en gecombineerd kwantitatief als kwalitatief  onderzoek. Onomstotelijk bewijs dat deze factoren daadwerkelijk leiden tot sterker verticaal alignment is er echter niet. Evenmin is zeker dat sterker alignment vervolgens leidt tot betere leeropbrengsten van leerlingen en studenten (Wang et al., 2024) Wang, E. L., Kaufman, J. H., Lee, S., Kim, B., & Opfer, V. D., (2024). Instructional System Coherence: A Scoping Literature Review. RAND Corporation.
.

Opgesteld en update door: Niek van den Berg (kennismakelaar)

Referentie: Kennisrotonde. (2026). Hoe kom je tot verticaal alignment in het onderwijs? (KR. 145)