Draagt heterogeen groeperen van eerstejaars pabostudenten op achtergrondkenmerken meer bij aan studiesucces dan homogeen groeperen?

Opleidingen kunnen ervoor kiezen om studenten met vergelijkbare achtergrondkenmerken bij elkaar te plaatsen (homogeen groeperen) of juist bewust te mengen (heterogeen groeperen). Het gaat bijvoorbeeld om kenmerken als sekse, etniciteit, vooropleiding of eerdere studieresultaten. Specifiek voor pabo-opleidingen weten we niet of homogene of heterogene groepen gunstiger zijn, omdat gericht onderzoek in die context ontbreekt. Ook breder in het hoger onderwijs zijn studies hiernaar schaars en gefragmenteerd Het gaat bijvoorbeeld om onderzoek naar behoeften en ondersteuning van begaafde studenten (Nannings et al., 2025; Rinn & Plucker, 2019).
. Ze laten daarom geen uitspraken toe over de effecten van homogeen of heterogeen groeperen. 

In andere onderwijscontexten blijkt de groepssamenstelling weinig invloed te hebben op de leerresultaten. Dit geldt voor homo- en heterogene niveaugroepen en voor verschillen in etnische samenstelling van groepen (Slavin, 1987; 1990; Slavin, R. E. (1990). Achievement effects of ability grouping in secondary schools: A best-evidence synthesis*. Review of Educational Research, 60*(3), 471-499. https://doi.org/10.3102/00346543060003471
 Steenbergen et al., 2016) Steenbergen-Hu, S., Makel, M. C., & Olszewski-Kubilius, P. (2016). What One Hundred Years of Research Says About the Effects of Ability Grouping and Acceleration on K–12 Students’ Academic Achievement: Findings of Two Second-Order Meta-Analyses: Findings of Two Second-Order Meta-Analyses. Review of Educational Research, 86(4), 849-899. https://doi.org/10.3102/0034654316675417
. Andere factoren zijn belangrijker, zoals de kwaliteit van het onderwijs, de sociaal-economische achtergrond van leerlingen en hun taalvaardigheid in de instructietaal (Van Ewijk & Sleegers, 2010) Van Ewijk, R., & Sleegers, P. (2010). Peer ethnicity and achievement: A meta-analysis into the compositional effect*.* School Effectiveness and School Improvement, 21(3), 237-265. https://doi.org/10.1080/09243451003612671
.

Seksesamenstelling van de groep doet er soms wel toe

Als relatief weinig mannen een opleiding volgen, zoals het geval is bij de pabo, is het voor hun welbevinden gunstig om hen te spreiden over de groepen. Maar wel op zo’n manier dat ze steeds met een paar andere mannen in een groep zitten. Dan kan de groep van de diversiteit profiteren, en hebben mannen toch enkele peers om zich heen. Zo voorkom je dat ze zich een uitzondering voelen (Severiens & Ten Dam, 2012) Severiens, S., & Ten Dam, G. (2012). Leaving College: A Gender Comparison in Male and Female-Dominated Programs. Research in Higher Education, 53, 453-470. https://doi.org/10.1007/s11162-011-9237-0
. 

Hetzelfde geldt voor opleidingen met relatief weinig vrouwen. Als vrouwelijke studenten met een paar andere vrouwen in een groep zitten, bevordert dat hun sociale en academische integratie, en verkleint het de kans op uitval (Meyer & Strauß, 2019) Meyer, J., & Strauß, S. (2019). The influence of gender composition in a field of study on students' drop-out of higher education. European Journal of Education, 54(3), 443-456. https://doi.org/10.1111/ejed.12357
. Het directe effect van de seksesamenstelling van de groep op leerprestaties is in deze studie niet onderzocht. 

Leren samenwerken gaat beter in een diverse, maar niet té diverse groep

Een voordeel van heterogene groepen zou zijn dat studenten leren samenwerken met mensen die van elkaar verschillen, zoals zij later ook in hun werk zullen doen. Belangrijk is dan wel dat docenten in zulke groepen zodanig differentiëren dat iedereen passende ondersteuning krijgt. Ook moeten zij de samenwerking zo organiseren en begeleiden dat studenten daar optimaal van kunnen leren. Deze inzichten komen echter vooral uit studies in het primair en voortgezet onderwijs (zie bijvoorbeeld Bosker et al., 2021, Bosker, R., Van der Vegt, A., Durgut, F., Edzes, H., Jol, M., & Van Tuijl, C. (2021). Leidraad differentiatie als sleutel voor gelijke kansen. Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek. Geraadpleegd op 27 juli 2026, van www.onderwijskennis.nl/node/774
 Saleh et al., 2005; Saleh, M., Lazonder, A. W., & De Jong, T. (2005). Effects of within-class ability grouping on social interaction, achievement and motivation. Instructional Science, 33(2), 105-119. https://doi.org/10.1007/s11251-004-6405-z
 2007) Saleh, M., Lazonder, A. W., & De Jong, T. (2007). Structuring collaboration in mixed-ability groups to promote learning, verbal interaction and motivation of average-ability students. Contemporary Educational Psychology, 32(3), 314-331. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2006.05.001
. In het ho gaat onderzoek naar samenwerken vooral over kleinere groepen, zoals werkgroepen. Daaruit blijkt dat docenten er goed aan doen om te zorgen voor voldoende, maar niet té grote diversiteit in een groep (Kennisrotonde, 2022) Kennisrotonde. (2022). Welke uitgangspunten van docenten dragen bij aan evenwichtige diversiteit in samenwerkingsgroepen? (KR. 1357)
.

Meer weten?

Welke uitgangspunten van docenten dragen bij aan evenwichtige diversiteit in samenwerkingsgroepen?

Omgevingsfactoren die studentenwelzijn beïnvloeden

Kennismakelaar: Niek van den Berg 

Referentie: Kennisrotonde. (2026). Draagt heterogeen groeperen op achtergrondkenmerken van eerstejaars pabostudenten meer bij aan hun studiesucces dan homogeen groeperen? (KR. 3210)