Welke interventies helpen ziekteverzuim onder leerkrachten voorkomen?

Het ziekteverzuim onder leraren in het basisonderwijs is tussen 2020 en 2024 licht gestegen, van iets minder naar iets meer dan 6 procent (DUO, 2025) DUO (2025). Verzuimonderzoek Personeel 2025. Dienst Uitvoering Onderwijs
. Schoolbesturen willen het ziekteverzuim graag terugdringen. Niet alleen helpt het de medewerkers, maar het is ook belangrijk voor de continuïteit van het onderwijs, zeker in tijden van lerarentekort. Belangrijke vraag daarbij is welke specifieke maatregelen schoolbesturen kunnen nemen om ziekteverzuim te voorkomen.

Leerkrachten vooral ziek door griep of verkoudheid

Leerkrachten melden zich vooral ziek met griep- en verkoudheidsklachten. In de afgelopen jaren ging het om ongeveer 60 procent van de ziekmeldingen (Van den Heuvel & De Vroome, 2025) Van den Heuvel, S., & De Vroome, E. (2025). NEA 2024 Tabellen sector Onderwijs. TNO.
. Je kunt dit ook goed terugzien in het verloop van het ziekteverzuim door het jaar heen: elk jaar is er een piek rond februari, waarna een daling inzet tot aan het laagste punt in augustus. Vervolgens neemt het verzuim weer toe tot aan de volgende piek in februari (DUO, 2025) DUO (2025). Verzuimonderzoek Personeel 2025. Dienst Uitvoering Onderwijs
.

Leerkrachten verzuimen ook veel door mentale klachten 

De psychosociale belasting in het onderwijs is hoog ten opzichte van andere sectoren, zeker in het primair onderwijs (Van den Heuvel & De Vroome, 2025) Van den Heuvel, S., & De Vroome, E. (2025). NEA 2024 Tabellen sector Onderwijs. TNO.
. Twee op de vijf leerkrachten vinden dat ze een high strain job hebben (hoge taakeisen en weinig autonomie). Dat is ruim 2,5 keer zoveel als bij de rest van de beroepsbevolking. De fysieke arbeidslast in het primair onderwijs is verhoudingsgewijs laag (Van den Heuvel & De Vroome, 2025) Van den Heuvel, S., & De Vroome, E. (2025). NEA 2024 Tabellen sector Onderwijs. TNO.
.

Dat de psychosociale belasting een groter probleem is in het primair onderwijs dan de fysieke belasting is ook te zien aan de redenen voor ziekteverzuim. Na griep of verkoudheid verzuimen leerkrachten vooral vanwege mentale klachten, zoals overspannenheid en concentratieproblemen. (Van den Heuvel & De Vroome, 2025) Van den Heuvel, S., & De Vroome, E. (2025). NEA 2024 Tabellen sector Onderwijs. TNO.
.

Preventie tegen griep

Met een jaarlijkse griepvaccinatie, zoals bij 60-plussers en zorgmedewerkers, kun je het ziekteverzuim onder leraren verminderen (Huiberts et al., 2022) Huiberts, A., Van Cleef, B., Tjon-A-Tsien, A., Dijkstra, F., Schreuder, I., Fanoy, E., Van Gageldonk, A., Van der Hoer, W., & Van Asten, L. (2022). Influenza vaccination of school teachers: A scoping review and an impact estimation. PLoS ONE 17(8), e0272332. http://doi.org/10.1371/journal.pone.0272332
. Zo’n vaccin biedt gedeeltelijke bescherming (30 tot 50 procent) als er een ‘goede match’ is met de virusvarianten die dan rondgaan. Als de helft van de leraren in po en vo zich laat vaccineren, betekent dat een vermindering van het ziekteverzuim met tussen de 12.000 en 28.000 uur (Huiberts et al., 2022) Huiberts, A., Van Cleef, B., Tjon-A-Tsien, A., Dijkstra, F., Schreuder, I., Fanoy, E., Van Gageldonk, A., Van der Hoer, W., & Van Asten, L. (2022). Influenza vaccination of school teachers: A scoping review and an impact estimation. PLoS ONE 17(8), e0272332. http://doi.org/10.1371/journal.pone.0272332
. De gemeente Amsterdam biedt al een gratis griepprik https://www.amsterdam.nl/sociaaldomein/onderwijs/amsterdamse-klas/gratis-griepprik-leraren/
 aan voor leraren en leerkrachtondersteuners.

Preventie tegen mentale klachten

Interventies om het ziekteverzuim door mentale klachten terug te dringen, kunnen we indelen in drie categorieën (Bosma et al., 2025) Bosma, E., Grigore, F., Proper, K. & Loef, B. (2025). Evidence-based interventions to prevent sick leave: a scoping review of reviews. BMC Public Health, (25)751, http://doi.org/10.1186/s12889-025-21911-4
:

1. interventies gericht op de organisatie
2. interventies gericht op de werknemer
3. interventies gericht op een combinatie van deze twee

Als we daarbij kijken naar de voor het onderwijs relevante studies, dan ontstaat het volgende beeld:

Ad 1. Het is onduidelijk of je het ziekteverzuim kunt terugdringen door leidinggevenden te trainen in de omgang met hun personeel en in hoe ze stress bij hun werknemers kunnen verminderen. Eén reviewstudie stelt geen effecten van zulke trainingen vast (Kuehnl et al., 2019) Kuehnl, A., Seubert, C., Rehfuess, E., Von Elm E., Nowak D., & Glaser J. (2019). Human resource management training of supervisors for improving health and well-being of employees. Cochrane Database of Systematic Reviews, 9. http://doi.org/10.1002/14651858.CD010905.pub2.
. Een andere reviewstudie ziet wel aanwijzingen voor enig effect, maar de conclusies lijken niet al te stevig (Dannheim et al., 2021) Dannheim, I., Ludwig‑Walz, H., Buyken, A., Grimm, V. & Kroke, A. (2022). Effectiveness of health-oriented leadership interventions for improving health and wellbeing of employees: a systematic review. Journal of Public Health, 30, 2777-2789 http://doi.org/10.1007/s10389-021-01664-1
.

Ad 2. Interventies die zich richten op werknemers hebben een klein, maar niet significant effect op vermindering van het ziekteverzuim. Je kunt dan denken aan interventies als cognitieve gedragstherapie, (digitale) trainingen voor probleemoplossend vermogen of voor stresshantering (Stratton et al., 2021) Stratton, E., Jones N,, Peters, S., Torous, J., & Glozier, N. (2021). Digital mHealth interventions for employees: systematic review and Meta-analysis of their effects on Workplace outcomes. Journal  of Occupational and Environmental Medicine, 63(8), e512-e525. http://doi.org/10.1097/JOM.0000000000002267
. Ook interventies, specifiek gericht op vermindering van burn-outklachten bij leraren, hebben een klein positief effect. Bij deze interventies gaat het om cognitieve gedragstherapie, mindfulness, meditatie-oefeningen, gericht op sociale vaardigheden of op professionele ontwikkeling. De auteurs constateren nauwelijks verschil in de effectiviteit van deze verschillende aanpakken (Iancu et al., 2017) Iancu, A., Rusu, A., Măroiu, C., Păcurar, R., & Maricio, L. (2018). The Effectiveness of Interventions Aimed at Reducing Teacher Burnout: A Meta-Analysis. Educational Psychology Review, 30, 373-396 http://doi.org/10.1007/s10648-017-9420-8
.

Ad 3. Kleine, niet significante effecten op het ziekteverzuim zijn er ook van interventies die zich richten op zowel de werkomgeving als de werknemer (Czabała et al., 2011; Czabała, C., Charzynska, K. & Mroziak, B. (2011). Psychosocial interventions in workplace mental health promotion: an overview. Health Promotion International, 26 (suppl. 1), i70-i84 http://doi.org/10.1093/heapro/dar050
 Estevez-Cores et al., 2021) Estevez Cores, S., Sayed, A. A., Tracy, D. K., & Kempton, M. J. (2021). Individual-focused occupational health interventions: A meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Occupational Health Psychology 26(3), 189-203. http://doi.org/10.1037/ocp0000249
. Het gaat dan om combinaties van trainingen voor omgaan met stress, ontspanningsoefeningen voor individuele werknemers en verbeteringen van werkomstandigheden op organisatieniveau. 

Meer weten?

• Voorkómen van ziekteverzuim. Perspectief van werkgevers en werknemers (RIVM)

Kennismakelaar: Sjerp van der Ploeg

Referentie: Kennisrotonde (2026). Welke interventies dragen bij aan het voorkómen van ziekteverzuim onder leerkrachten in het basisonderwijs? (KR. 2892)