Het daltononderwijs is gefundeerd op een drietal pijlers, namelijk (a) vrijheid in gebondenheid, (b) zelfstandigheid en (c) samenwerken. Vrijheid in gebondenheid betekent dat leerlingen, binnen bepaalde kaders, zelf keuzes maken in het leerproces en zelf inschatten wat ze aankunnen. Dit gebeurt eventueel in overleg met de leerkracht. Zelfstandigheid binnen het daltononderwijs houdt in dat de leerling zeggenschap krijgt over zijn of haar eigen leerproces. Daarbij kan de leerling hulp vragen aan anderen, zoals de leerkracht of een medeleerling. Samenwerken is een belangrijke vaardigheid, waarbij wordt geleerd respect voor anderen te hebben en te luisteren naar anderen.
Zelfstandig werken door leerlingen en het kwartiertjesrooster
Het kwartiertjesrooster is een overzicht van welke niveaugroep wanneer instructie krijgt. Deze instructie duurt maximaal 15 minuten. Verwerkingen kunnen direct na de instructie volgen of op een later tijdstip, zoals later op de dag of zelfs de volgende dag. Het blijkt dat zowel een directe als vertraagde (later) verwerking gunstig kan zijn voor het leren. Werken met het kwartiertjesrooster doet een sterk beroep op vrijheid in gebondenheid en zelfstandigheid van leerlingen. Daarbij moeten leerlingen in hun leerproces rekening houden met wanneer ze de instructie krijgen en wanneer de verwerking plaats kan vinden. Door de verantwoordelijkheid voor het leerproces bij de leerling te leggen, ervaart de leerling autonomie. Het ervaren van autonomie draagt bij aan de intrinsieke motivatie (leren omdat iemand het interessant vindt).
Geen eenduidige samenhang
In de literatuur is geen directe relatie gevonden tussen het werken met het kwartiertjesrooster en taakgerichtheid van leerlingen. Leerlingen meer autonomie geven (bijvoorbeeld door het kwartiertjesrooster) kan in samenhang met andere factoren wel indirect bijdragen aan de verhoging van hun taakgerichtheid. Deze andere factoren betreffen kenmerken van leerlingen (zoals leeftijd), leerinhoud en context van het leren.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Leonie Brummer (antwoordspecialist) en Lisette Uiterwijk (kennismakelaar). Update Suzanne Gerritsen (antwoordspecialist) en Anne Luc van der Vegt (kennismakelaar Kennisrotonde)
