Welke factoren en werkwijzen dragen bij aan het vermogen van regionale sturingsnetwerken om impact te realiseren?
Regionale sturingsnetwerken ervaren meer impact wanneer zij bestuurlijk vermogen opbouwen. Onderling vertrouwen, een gedeelde visie en goede informatie-uitwisseling helpen deelnemers om belangen te bespreken, samen besluiten te nemen en afspraken uit te voeren. Deelnemers zeggen dat een netwerk dat de uitvoering van zijn plannen bewaakt meer impact heeft. Of regionale samenwerking ook daadwerkelijk leidt tot betere resultaten voor het onderwijs en voor leerlingen en studenten is nog niet vastgesteld.
Gepubliceerd:
Betrokkenen bij regionale samenwerking zien het als een veelbelovende aanpak voor onder meer het lerarentekort, een gevarieerd onderwijsaanbod in krimpgebieden en de aansluiting tussen het beroepsonderwijs en de arbeidsmarkt
Hooge, E., Theisens, H., Van der Veen, H., & Waslander, S. (2022). De regio als bestuurlijk schaalniveau. TIAS School for Business and Society, Tilburg University & De Haagse Hogeschool.
. Want waar landelijk beleid veelal onvoldoende rekening kan houden met plaatselijke verschillen, hebben afzonderlijke onderwijsbesturen en gemeenten niet altijd genoeg slagkracht om complexe problemen zelfstandig op te lossen. Regionale samenwerking kan dan een antwoord zijn. De rijksoverheid kan deze samenwerking stimuleren of verplichten, bijvoorbeeld via subsidies, regelgeving of wettelijke eisen
Hooge, E., Theisens, H., Van der Veen, H., & Waslander, S. (2022). De regio als bestuurlijk schaalniveau. TIAS School for Business and Society, Tilburg University & De Haagse Hogeschool.
.
Een regionaal sturingsnetwerk is een samenwerkingsverband van minstens twee zelfstandige organisaties, die hun handelen afstemmen rond een doel dat zij niet afzonderlijk kunnen bereiken
De Leeuw, T., Gerritsen, S., Waslander, S., Theisens, H. & Hooge, E. (2025). Regionale sturingsnetwerken in het Nederlandse onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
.
Wat onderzoek (niet) aantoont over de impact van regionale netwerken
Er is internationaal veel onderzoek gedaan naar hoe regionale samenwerkingsnetwerken functioneren, maar veel minder naar hun uiteindelijke impact. Onderzoek richt zich vaak op vertrouwen, communicatie en informatie-uitwisseling binnen het netwerk. Die kenmerken zeggen iets over de kwaliteit van de samenwerking, maar nog niet automatisch over wat het netwerk in scholen of voor leerlingen bereikt
Hooge, E., Theisens, H., Van der Veen, H., & Waslander, S. (2022). De regio als bestuurlijk schaalniveau. TIAS School for Business and Society, Tilburg University & De Haagse Hogeschool.
Armstrong, P. W., Brown, C. & Chapman, C. J. (2021). School-to-school collaboration in England: A configurative review of the empirical evidence. Review of Education, 9(1), 319‑351. https://doi.org/10.1002/rev3.3248
.
Nederlands onderzoek meet de impact van regionale samenwerking door netwerkleden te vragen naar de positieve effecten die zij aan het netwerk toeschrijven
De Leeuw, T., Gerritsen, S., Waslander, S., Theisens, H. & Hooge, E. (2025). Regionale sturingsnetwerken in het Nederlandse onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
De Leeuw, T., Waslander, S., Theisens, H., Hooge, E. & Gerritsen, S. (2026). Technisch rapport. Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
. Leden van 29 regionale netwerken in het primair en voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs vertellen hoe zij vinden dat hun netwerk functioneert en wat de ervaren effecten zijn op netwerkbesluiten, het onderwijs en leerlingen en studenten. Ook dit onderzoek stelt dus niet objectief vast of de netwerken beoogde maatschappelijke of onderwijskundige resultaten bereiken, maar geeft wel aanwijzingen voor factoren en werkwijzen waarmee ze zelf meer impact ervaren. Hierna gaan we verder in op de uitkomsten van dit onderzoek.
Een netwerk vraagt om goede afstemming …
Een regionaal netwerk lijkt meer impact te hebben als de inrichting van het netwerk, de samenwerking tussen deelnemers en de uitvoering van activiteiten goed op elkaar aansluiten. Allereerst maakt het uit hoe een netwerk is samengesteld en afgebakend. Daarbij gaat het om de begrenzing van het netwerk: de overlap in deelnemers met andere netwerken en de overlap in onderwerpen. Daarbij geldt niet: hoe minder overlap, hoe beter. Zowel weinig als veel overlap in samenstelling kan samengaan met relatief veel onderling vertrouwen, terwijl gedeeltelijke overlap vaker samengaat met bestuurlijke drukte, onduidelijkheid en minder vertrouwen
De Leeuw, T., Gerritsen, S., Waslander, S., Theisens, H. & Hooge, E. (2025). Regionale sturingsnetwerken in het Nederlandse onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
De Leeuw, T., Waslander, S., Theisens, H., Hooge, E. & Gerritsen, S. (2026). Technisch rapport. Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
. Het is goed om binnen en tussen netwerken regelmatig te bespreken welke opgaven waar thuishoren en hoe verschillende netwerken zich tot elkaar verhouden
Waslander, S., Hooge, E., Theisens, H. & De Leeuw, T. (2026). Samenwerken aan een groter goed. Impact maken met regionale sturingsnetwerken in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
.
Binnen de netwerkstructuur dienen leden vervolgens bestuurlijk vermogen op te bouwen. Dat is het vermogen om ondanks verschillen in belangen en opvattingen tot gezamenlijk handelen te komen. Hiervoor is nodig dat netwerkleden elkaar voldoende vertrouwen, relevante kennis en informatie delen en een gezamenlijke richting ontwikkelen
De Leeuw, T., Waslander, S., Theisens, H., Hooge, E. & Gerritsen, S. (2026). Technisch rapport. Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
. Alle deelnemers hoeven niet dezelfde belangen of opvattingen te hebben. Het gaat erom dat zij, ondanks die verschillen, een gemeenschappelijk doel herkennen en bereid zijn hun handelen daarop af te stemmen.
Vooral een gedeelde visie blijkt relatief belangrijk voor het functioneren van het netwerk
De Leeuw, T., Waslander, S., Theisens, H., Hooge, E. & Gerritsen, S. (2026). Technisch rapport. Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
. Zo’n visie hoeft niet heel precies te zijn. Veel netwerken hebben haar juist breed geformuleerd, zodat verschillende organisaties zich eraan kunnen verbinden zonder overal hetzelfde over te denken
Waslander, S., Hooge, E., Theisens, H. & De Leeuw, T. (2026). Samenwerken aan een groter goed. Impact maken met regionale sturingsnetwerken in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
.
… en het netwerk moet besluiten ook daadwerkelijk uitvoeren
Het bestuurlijk vermogen van een netwerk krijgt betekenis wanneer het leidt tot gezamenlijk handelen. Deelnemers die verschillende belangen en perspectieven zorgvuldig bespreken, daadwerkelijk besluiten nemen en deze besluiten verbinden aan hun eigen organisaties, rapporteren meer impact. Overleg en goede verhoudingen zijn dus niet voldoende: netwerken dienen afspraken te vertalen naar concreet handelen door scholen, besturen en andere partners
De Leeuw, T., Waslander, S., Theisens, H., Hooge, E. & Gerritsen, S. (2026). Technisch rapport. Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
. Door goed informatie uit te wisselen vergroten deelnemers het gedeelde inzicht in de opgave
De Leeuw, T., Waslander, S., Theisens, H., Hooge, E. & Gerritsen, S. (2026). Technisch rapport. Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
.
Informatie delen en overleggen zijn geen doelen op zichzelf. Om betekenis te krijgen voor de onderwijspraktijk moeten besprekingen leiden tot besluiten die de deelnemende organisaties ook uitvoeren. Netwerken waarvan de leden zeggen dat ze beter bewaken of ze besluiten uitvoeren, rapporteren ook meer impact op het onderwijs en op leerlingen en studenten
De Leeuw, T., Waslander, S., Theisens, H., Hooge, E. & Gerritsen, S. (2026). Technisch rapport. Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
. Volgens de onderzoekers vraagt dit om een cultuur van ‘afspreken en aanspreken’: deelnemers spreken elkaar aan op vertragingen, knelpunten en het niet nakomen van afspraken.
Rol van netwerkcoördinator: samenwerking op koers houden
Netwerkcoördinatoren schrijven zichzelf een belangrijke rol toe in de besluitvorming en uitvoering van een regionaal sturingsnetwerk, zoals de deelnemers op één lijn krijgen. Ze zeggen bij te dragen aan een cultuur van ‘afspreken en aanspreken’, waarin deelnemers bespreken of afspraken worden nagekomen. Daarmee lijken coördinatoren processen te ondersteunen die samenhangen met de ervaren impact van het netwerk. Dat specifieke coördinatiestrategieën leiden tot meer bestuurlijk vermogen of impact, is echter niet vastgesteld
De Leeuw, T., Waslander, S., Theisens, H., Hooge, E. & Gerritsen, S. (2026). Technisch rapport. Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
.
Kennismakelaars: Sjerp van der Ploeg, José Mulder (update)
Referentie: Kennisrotonde. (2016/2026). Welke factoren en werkwijzen dragen bij aan het vermogen van regionale sturingsnetwerken om impact te realiseren? (KR. 037)
Geraadpleegde bronnen
Hooge, E., Theisens, H., Van der Veen, H., & Waslander, S. (2022). De regio als bestuurlijk schaalniveau. TIAS School for Business and Society, Tilburg University & De Haagse Hogeschool.Hooge, E., Theisens, H., Van der Veen, H., & Waslander, S. (2022). De regio als bestuurlijk schaalniveau. TIAS School for Business and Society, Tilburg University & De Haagse Hogeschool.
De Leeuw, T., Gerritsen, S., Waslander, S., Theisens, H. & Hooge, E. (2025). Regionale sturingsnetwerken in het Nederlandse onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
Hooge, E., Theisens, H., Van der Veen, H., & Waslander, S. (2022). De regio als bestuurlijk schaalniveau. TIAS School for Business and Society, Tilburg University & De Haagse Hogeschool.
Armstrong, P. W., Brown, C. & Chapman, C. J. (2021). School-to-school collaboration in England: A configurative review of the empirical evidence. Review of Education, 9(1), 319‑351. https://doi.org/10.1002/rev3.3248
De Leeuw, T., Gerritsen, S., Waslander, S., Theisens, H. & Hooge, E. (2025). Regionale sturingsnetwerken in het Nederlandse onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
De Leeuw, T., Waslander, S., Theisens, H., Hooge, E. & Gerritsen, S. (2026). Technisch rapport. Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
De Leeuw, T., Gerritsen, S., Waslander, S., Theisens, H. & Hooge, E. (2025). Regionale sturingsnetwerken in het Nederlandse onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
De Leeuw, T., Waslander, S., Theisens, H., Hooge, E. & Gerritsen, S. (2026). Technisch rapport. Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
Waslander, S., Hooge, E., Theisens, H. & De Leeuw, T. (2026). Samenwerken aan een groter goed. Impact maken met regionale sturingsnetwerken in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
De Leeuw, T., Waslander, S., Theisens, H., Hooge, E. & Gerritsen, S. (2026). Technisch rapport. Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
De Leeuw, T., Waslander, S., Theisens, H., Hooge, E. & Gerritsen, S. (2026). Technisch rapport. Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
Waslander, S., Hooge, E., Theisens, H. & De Leeuw, T. (2026). Samenwerken aan een groter goed. Impact maken met regionale sturingsnetwerken in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
De Leeuw, T., Waslander, S., Theisens, H., Hooge, E. & Gerritsen, S. (2026). Technisch rapport. Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
De Leeuw, T., Waslander, S., Theisens, H., Hooge, E. & Gerritsen, S. (2026). Technisch rapport. Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
De Leeuw, T., Waslander, S., Theisens, H., Hooge, E. & Gerritsen, S. (2026). Technisch rapport. Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
De Leeuw, T., Waslander, S., Theisens, H., Hooge, E. & Gerritsen, S. (2026). Technisch rapport. Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
Armstrong, P. W., Brown, C. & Chapman, C. J. (2021). School-to-school collaboration in England: A configurative review of the empirical evidence. Review of Education, 9(1), 319‑351. https://doi.org/10.1002/rev3.3248
De Leeuw, T., Gerritsen, S., Waslander, S., Theisens, H. & Hooge, E. (2025). Regionale sturingsnetwerken in het Nederlandse onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
De Leeuw, T., Waslander, S., Theisens, H., Hooge, E. & Gerritsen, S. (2026). Technisch rapport. Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
Hooge, E., Theisens, H., Van der Veen, H., & Waslander, S. (2022). De regio als bestuurlijk schaalniveau. TIAS School for Business and Society, Tilburg University & De Haagse Hogeschool.
Waslander, S., Hooge, E., Theisens, H. & De Leeuw, T. (2026). Samenwerken aan een groter goed. Impact maken met regionale sturingsnetwerken in het onderwijs. Tilburg: TIAS School for Business and Society, Tilburg University.
