Zijn er verschillen in de effecten van cumulatieve toetsen dan wel losse toetsen op de beheersing van grote hoeveelheden lesstof?

Cumulatief toetsen betekent dat bij leerlingen niet alleen recent behandelde lesstof wordt getoetst, maar ook lesstof die eerder aan bod is geweest en ook al eerder is getoetst.

Herhaling zorgt voor betere beheersing van lesstof

Meerdere experimenten, vooral onder studenten op universiteiten, wijzen uit dat cumulatief toetsen bijdraagt aan een betere beheersing van de lesstof vergeleken met losse toetsen. Een verklaring voor dat positieve effect is de herhaling. Als studenten door het maken van meerdere toetsen vaker de geleerde lesstof moeten activeren, wordt die beter in het geheugen opgeslagen. En is de stof beter toegankelijk. Het gaat daarbij om een langetermijneffect; er blijkt verschil in beheersing van de lesstof tot na achttien maanden tussen groepen die cumulatief en die niet-cumulatief zijn getoetst.

Omdat het verklarende mechanisme voor het positieve effect van cumulatief toetsen vooral ligt in de werking van het geheugen, is er geen reden om aan te nemen dat het effect voor leerlingen in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs heel anders zou zijn.

Geschiedeniskennis frequent toetsen

Leraren geschiedenis in het voortgezet onderwijs (havo/vwo) maken bij de schoolexamens regelmatig gebruik van cumulatief toetsen. Ze stellen dan vragen over tijdvakken die eerder zijn behandeld en getoetst. Voor ruim de helft van deze leraren is dit de standaardpraktijk. Minder dan twintig procent van hen doet het nooit.

Bij geschiedenis gaat het vaak om grote hoeveelheden lesstof. Dat betekent dat bij cumulatief toetsen de hoeveelheid lesstof in een toets erg groot kan zijn. Dat pleit voor relatief frequent toetsen, zodat de toetsomvang beperkt blijft. Daarnaast bereiden leerlingen zich beter voor op een toets als zij frequenter toetsen moeten maken. En ze krijgen meer feedback als er meer toetsmomenten zijn. Overigens hoeft de leraar hiervoor niet perse een schoolexamen in te zetten. Ook zogeheten low stake-toetsvormen – voor feedback in plaats van een beoordeling – zijn in principe effectief.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Sjerp van der Ploeg (kennismakelaar Kennisrotonde).