Een instaptoets is een methoden-onafhankelijke toets met de primaire functie om de kennis en vaardigheden van studenten bij de start van een cursus te meten. Een instaptoets kan op verschillende niveaus worden afgenomen. Grofweg liggen die tussen een begin – of instroomniveau en een eind- of uitstroomniveau.
Instaptoetsen op beginniveau signaleren kennislacunes
Een instaptoets op beginniveau meet de kennis van studenten om aan een opleiding of vak te kunnen beginnen, afgezet tegen een ondergrens. Zo kunnen hiaten in de kennis bij studenten vroegtijdig ontdekt worden. Deze studenten krijgen dan de mogelijkheid om bijspijkeronderwijs te volgen om de kennishiaten te dichten. Omdat een instaptoets op beginniveau niet meet wat studenten al weten van de nieuwe stof, bestaat de kans dat ze tijdens de opleiding lesstof aangeboden krijgen die ze al beheersen.
Instaptoetsen op eindniveau geven zicht op behalen van leerdoelen
Instaptoetsen op eindniveau meten de kennis en vaardigheden die studenten bij afronding van de opleiding of het vak moeten beheersen. Wanneer studenten bepaalde leerdoelen al grotendeels beheersen, kan de docent delen van de lesstof verkort, versneld en/of verdiept aanbieden. Daarmee sluit de docent beter aan op de kennisbehoefte van de studenten. Scores op een instaptoets op eindniveau zijn een goede voorspeller van scores op de eindtoets.
Adaptieve instaptoetsen bevorderen motivatie
Effectonderzoek naar instaptoetsen en studierendement bij rekenen in het mbo ontbreekt, maar er zijn wel lessen te trekken uit studies bij andere onderwijssectoren.
De methodiek van instaptoetsen beïnvloedt de leerprestaties en de motivatie van leerlingen, zo blijkt uit Amerikaans onderzoek in het basisonderwijs. Een adaptieve instaptoets – waarbij de vragen stoppen als de leerling meerdere foutieve antwoorden achter elkaar heeft gegeven – draagt het beste bij aan de motivatie van leerlingen. Een instaptoets waarbij leerlingen alle vragen moeten beantwoorden – goed of fout – ervaren ze als negatiever. Wanneer leerlingen niet tussentijds mogen stoppen, voelen zij zich niet capabel wat kan leiden tot een gevoel van hopeloosheid en verminderde motivatie.
Voorwaarden bij toetsen om leerprestaties te verbeteren
Instaptoetsen helpen onder bepaalde voorwaarden de leerprestaties van studenten te verbeteren. Daarvoor is in de eerste plaats helderheid over de toets nodig, zodat studenten weten waar ze aan toe zijn. Een uitgebreide toelichting over het nut van de instaptoets draagt er aan bij dat mbo-studenten de toets serieuzer maken.
Daarnaast moeten de juiste vervolgacties plaatsvinden. Toetsen die studenten inzicht geven in hun voortgang en kennishiaten inspireren en motiveren hen om verder te leren. Zeker in combinatie met gerichte aanvullende feedback door de docent. Deze manier van omgaan met toetsresultaten stelt studenten in staat om te reflecteren en om hun leerproces beter vorm te geven. Uitleg over het juiste antwoord heeft een sterk positief effect op het studierendement.
Ten slotte is een open houding van de student van belang; een houding om te willen leren van de instaptoets en van de aanvullende feedback van de docent.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Michiel van Rijn (antwoordspecialist) en Arjan van der Meijden (kennismakelaar Kennisrotonde).
