Summatieve toetsen meten leerprestaties aan het einde van een leerperiode, om te beoordelen of leerlingen de lesstof voldoende beheersen. Formatieve toetsen zijn gericht op de leergroei van leerlingen en worden afgenomen tijdens het leerproces. Cijfers dienen hier als feedback aan leerlingen om het leren te stimuleren.
Motivatie om te leren
Motivatie is te omschrijven als een conditie die een persoon aanzet om bepaald gedrag te laten zien of om iets juist niet te doen. Die conditie kan bijvoorbeeld ontstaan vanuit interesses en ambities van leerlingen zelf of door beloningen en straffen aangekondigd door de leraar. In relatie met leren, kan motivatie worden gezien als de mate waarin een leerling bereid is om zich in te spannen voor een leerproces.
Voor zover bekend is geen onderzoek gedaan naar het effect van cijfers voor summatieve toetsen op de mate waarin leerlingen zich inspannen om te leren voor een andere toets. Het is dus niet duidelijk of het krijgen van cijfers een direct effect heeft op of leerlingen zich meer of minder inspannen om te leren.
Ook over de relatie tussen eerdere leerprestaties en motivatie in bredere zin bestaat nog veel onduidelijkheid. Leerprestaties en motivatie hangen samen en zijn van invloed op elkaar; maar wát nu wát beïnvloedt, is niet duidelijk. Daarnaast is er geen sluitend beeld van andere factoren die van invloed zijn op de relatie. Er zijn aanwijzingen dat de manier waarop leerlingen een leerprestatie ervaren van invloed is – vinden ze het cijfer 7 goed of niet goed genoeg? Hetzelfde gaat op voor de manier van lesgeven; die is van invloed op de relatie tussen leerprestaties en motivatie, maar hoe precies is onbekend.
Feedbackvorm is van invloed op leerprestaties
Wel is bekend dat feedback in de vorm van een cijfer zorgt voor betere leerprestaties dan wanneer leerlingen geen feedback krijgen. Dat geldt voor alle vakken, al is de impact bij de taalvakken groter dan bij de exacte vakken.
Feedback in de vorm van schriftelijk commentaar in plaats van een cijfer zorgt voor nog betere leerprestaties. Leerlingen die zowel een cijfer als schriftelijk commentaar ontvangen, presteren overigens niet beter dan leerlingen die alleen een cijfer ontvangen. Wel moet het schriftelijk commentaar taakgericht zijn, toegespitst op de uitgevoerde taak of gemaakte opdracht. Globaal en op emotie gericht schriftelijk commentaar heeft geen meerwaarde voor de leerprestaties van leerlingen.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Suzanne Gerritsen (antwoordspecialist) en Leonie Middelbeek (kennismakelaar Kennisrotonde).
