Het spreiden van leerstof over langere periodes bevordert het leerrendement, maar dat gegeven valt niet zonder meer te vertalen naar periodisering in het voortgezet onderwijs. Frequent toetsen leidt tot een grotere en een meer evenredig verspreide inzet door leerlingen. Dit pleit niet zozeer voor indeling van het schooljaar in drie of vier periodes, als wel voor het gebruik van tussentijdse formatieve toetsen – naast toetsen in een toetsweek. Of regelmatig toetsen van invloed is op motivatie en toetsangst is niet duidelijk.
Directe instructie door leerkrachten draagt voor alle leerlingen in het basisonderwijs bij aan hun resultaten. Leerlingen met achterstanden profiteren daarvan het meest. Het inzetten van verlengde instructie voor laag presterende kleuters is niet voldoende om hen een inhaalslag te laten maken. Over het effect van verschillende varianten van directe instructie op de taal- en rekenvaardigheden van laag presterende kleuters is weinig bekend.
Klassengrootte heeft over het algemeen geen invloed op de leerprestaties van leerlingen in het voortgezet onderwijs. Wel is er beperkt bewijs dat risico-leerlingen en leerlingen met een laag opgeleide moeder profiteren van kleinere klassen. Klassenverkleining is vooral effectief bij jonge leerlingen in het basisonderwijs. Hoe ouder de leerling, hoe kleiner de invloed van klassengrootte is. Over de inzet van assistenten in het voortgezet onderwijs in relatie tot klassengrootte is weinig bekend.
Het startniveau van de leerder, het aantal lesuren en de inzet van formatieve toetsing beïnvloeden het leren van de basisvaardigheden die horen bij de startkwalificatie door volwassen cursisten. Wanneer het niet meer zinvol is een cursus te blijven volgen als de vooruitgang stagneert, is niet betrouwbaar vast te stellen. Het is dus onduidelijk of er een plafond is aan het leervermogen van sommige volwassenen.
De effectiviteit van het directe instructiemodel bij afstandsonderwijs in het primair onderwijs is niet onderzocht. Wel hebben experts adviezen gegeven over toepassing ervan, naar aanleiding van de covid-19-uitbraak. Zij zien goede mogelijkheden voor digitale toepassingen van verschillende fasen en werkvormen van het model. Leerkrachten moeten dan wel interactie met de leerlingen benutten en haalbare doelen stellen. Ook wijzen experts op het belang van differentiatie, om te voorkomen dat achterstanden toenemen.
Schoolleiders in het primair onderwijs die hun team inspireren tot een gedeelde onderwijsvisie schetsen toekomstbeelden en betrekken andere belanghebbenden bij het ontwikkelen van de visie. Dit gaat gemakkelijker in een schoolcultuur waarin teamleden samenwerken en veel contact hebben met elkaar. Dit impliceert dat schoolleiders mogelijk interventies voor cultuurverandering moeten inzetten. Dan zijn ze gebaat bij goede voorbeelden van visies, analyses van doelen en acties voor de school, en reflectie.
Geactualiseerd: 10 januari 2024
Interventies gericht op afzonderlijke teamleden, het team als geheel en de schoolorganisatie kunnen zorgen voor een effectieve implementatie van innovaties. Randvoorwaarden betreffen motivatie, groepsstructuur, begeleiding en contact, en faciliteiten. Daarnaast is aandacht nodig voor het gedrag van de professionals. Hierbij zijn ‘autonomie en toewijding in een constructief groepsproces met voldoende experimenteerruimte’ van belang. Sterk leiderschap en opvolging van de innovaties bevorderen een effectieve implementatie. Dat is mogelijk als de inhoud ook aansluit op de carrière van het teamlid, de taak van het team en deskundigheid in de organisatie.
Over het effect van de leesmethode Estafette op de technische leesvaardigheid van leerlingen in de groepen 6 tot en met 8 is niets bekend. Er is geen onderzoek gevonden naar de effectiviteit van de methode. Estafette is geïnspireerd op de uitgangspunten van close reading. Daar is wel onderzoek naar verricht, maar close reading richt zich vooral op begrijpend lezen. Eén element van close reading, herhaald lezen, heeft evenwel een duidelijk positief effect op vlot en vloeiend lezen.
Of het gebruik van digitale middelen bij het lesgeven leidt tot een hogere efficiëntie of vermindering van werkdruk bij leraren is niet wetenschappelijk bewezen. Het is onder bepaalde voorwaarden wel mogelijk om met ict de werkdruk te verminderen. Daarvoor moet een leraar toegang hebben tot ict-faciliteiten op school en thuis, het dagelijks gebruiken en vertrouwen hebben in eigen kunnen (self-efficacy). Ook de kwaliteit van scholing en training kan leiden tot minder werkdruk. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat de inzet van ict voor individueel onderwijs, bij lesvoorbereiding en nakijkwerk, een tijdsbesparing kan opleveren.
Er is weinig onderzoek bekend naar de voor- of nadelen van flexibele lesuren voor de leerprestaties en motivatie van leerlingen. Uit ander onderzoek blijkt wel dat keuzevrijheid een positief effect heeft op motivatie, maar niet direct op de prestaties. Als leerlingen meer keuzevrijheid krijgen om zodoende hun leerprestaties te verbeteren, moeten ze wel over meer zelfregulerende vaardigheden beschikken. Door leerlingen te begeleiden in het keuzeproces kunnen zij die vaardigheden aanleren.