Hoe kun je bij jonge kinderen de ontwikkeling van vooroordelen voorkomen?

Geactualiseerd: 15 juli 2024

Direct en indirect contact tussen kinderen van verschillende etnische groepen helpt om vooroordelen op basis van huidskleur en etniciteit te voorkomen of verminderen. Ook zorgt een positieve sociaal-cognitieve ontwikkeling, als kinderen leren begrijpen wat andere mensen doen, voelen en denken, voor de afname van vooroordelen. Voor kinderen uit minderheidsgroepen zijn juist interventies nodig die aandacht besteden aan het zelfbeeld en omgaan met discriminatie en racisme.

Gepubliceerd:

Video: Hoe voorkom je je vooroordelen bij jonge kinderen?

Kinderen ontwikkelen al op jonge leeftijd stereotype beelden van zichzelf en van anderen. Zelfs kleuters kunnen al vooroordelen hebben tegenover etnische of raciale minderheden. Tijdens de basisschool worden die vooroordelen veelzijdiger en veranderen ze van expliciet naar impliciet. 

Individuele en sociale factoren van invloed


De ontwikkeling van vooroordelen lijkt te worden beïnvloed door individuele factoren, zoals het etnisch bewustzijn en de etnische identiteitsontwikkeling die kinderen doormaken. Wat kinderen te zien krijgen in hun omgeving kan vooroordelen versterken. Door bijvoorbeeld een presentatie van ‘witte’ mensen in rollen met status in boeken of op televisie kunnen kinderen ‘witte’ mensen als superieur gaan zien. Ook sociale factoren spelen een rol: of kinderen vrienden hebben met een andere etnische herkomst is bepalend. Het maakt ook uit of ouders of vrienden een negatieve houding hebben tegenover mensen die tot een andere groep behoren. 
Kinderen van een minderheidsgroep blijken op latere leeftijd meer vooroordelen te ontwikkelen. Mogelijk komt dit doordat ze op die leeftijd bewust worden van discriminatie of racisme waarmee ze zelf te maken krijgen.

Onderling contact en sociaal-cognitieve ontwikkeling


De meest effectieve programma’s om vooroordelen terug te dringen en de houding tegenover andere groepen te verbeteren, zijn gebaseerd op de contacthypothese. Deze veronderstelt dat contact tussen individuen van verschillende etnische groepen leidt tot een minder bevooroordeelde houding en positievere relaties tussen verschillende etnische groepen. Ook programma’s die gebaseerd zijn op de sociaal-cognitieve ontwikkelingshypothese, blijken effectief. Deze hypothese gaat ervan uit dat de houding van kinderen tegenover andere etnische groepen hun sociaal-cognitieve ontwikkeling weerspiegelt. Een verdere ontwikkeling van die sociaal-cognitieve capaciteiten, zoals begrijpen wat andere mensen doen, voelen en denken gaat gepaard met een afname van vooroordelen. Het meest effectief is een combinatie van beide aanpakken. 

Direct en indirect contact stimuleren


Direct contact binnen de school kan ertoe bijdragen dat gevoelens van angst en onbekendheid tegenover een andere groep afnemen. En dat kinderen minder onderscheid maken op basis van etniciteit. Door het contact ontdekken ze dat er binnen andere groepen ook sprake is van diversiteit. Daarnaast kunnen kinderen een groepsoverstijgende gemeenschappelijke identiteit ontwikkelen.
Het contact moet gestructureerd zijn en de samenwerking moet actief  worden gestimuleerd. Het meest effectief blijken interetnische vriendschappen, omdat kinderen dan persoonlijke of intieme informatie delen. Hierdoor leren ze zich te verplaatsen in de gevoelens en situatie van een ander.  
Programma’s die indirect contact stimuleren, via media, boeken of verhalen zijn ook effectief bij het verminderen van vooroordelen. Verhalen lezen, horen of zien over kinderen uit andere etnische groepen bevordert de empathie voor anderen. Dit effect is het grootst als de verteller zelf een andere etniciteit heeft. 

Aandacht voor omgaan met discriminatie bij minderheidsgroepen


Programma’s die het contact tussen etnische groepen bevorderen, laten geen positieve effecten zien bij kinderen van etnische minderheidsgroepen. Deze kinderen doen overal direct of indirect contact op met kinderen van de meerderheidsgroep. Op basis hiervan leren ze expliciet of impliciet de bevoordeelde meerderheidsgroep positief te bekijken en de benadeelde minderheidsgroepen negatief, zelfs als ze zelf tot die minderheidsgroep behoren. Voor kinderen uit minderheidsgroepen zijn dan ook interventies nodig die aandacht besteden aan het omgaan met discriminatie en racisme.

Rol van de ouders


Ouders kunnen vooroordelen bij hun kinderen terugdringen door bijvoorbeeld hun kinderen te stimuleren om met kinderen van een andere etnische herkomst te spelen. Of ze kunnen boekjes voorlezen waarin kinderen van een andere etnische herkomst positieve rollen spelen. Maar het belangrijkste is dat ouders zelf geen vooroordelen hebben.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Marieke Huisman (antwoordspecialist), en Edith van Eck, Wouter Schenke en José Mulder (kennismakelaars Kennisrotonde).


Ga je het antwoord gebruiken in het onderwijs?
Wat vind je van de leesbaarheid van het antwoord?

Privacyverklaring

Wij gaan zorgvuldig om met persoonsgegevens. Lees hierover meer in onze privacyverklaring.