Zelfsturing, samenwerking en communicatie zijn belangrijke vaardigheden die leerlingen moeten ontwikkelen. Onderzoekend leren zou dat bevorderen, is de aanname. Die manier van leren gaat uit van de nieuwsgierigheid van leerlingen en een actieve betrokkenheid bij het eigen leerproces. Leerlingen doorlopen verschillende fasen zoals introductie, verkennen, het opzetten en uitvoeren van het onderzoek, concluderen, presenteren en verdieping.
Onderzoek naar onderzoekend leren is er vooral in wetenschaps- en techniekvakken. Over verschillen tussen onderwijsniveaus is weinig bekend. Of onderzoekend leren effect heeft op het leren van zelfregulatie, communicatie en samenwerking is niet onderzocht. Het is wel een context waarin deze vaardigheden van belang zijn; leerlingen moeten ze enigszins hebben en ze kunnen ze vermoedelijk ook verder ontwikkelen tijdens onderzoekend leren.
Samenwerken en communiceren bij onderzoekend leren kun je oefenen
Samenwerken en communiceren houden dus verband met onderzoekend leren: het zijn met elkaar samenhangende interpersoonlijke, sociale elementen ervan. Samenwerken veronderstelt communicatie, en beide ondersteunen het leren in de context van onderzoekend leren. Leerlingen moeten bij onderzoekend leren bijvoorbeeld beslissingen nemen en samenwerken met een medeleerling. Dit kan ze stimuleren om hun ideeën te uiten en te beredeneren. Daardoor worden ze zich meer bewust van hun eigen ideeën en kunnen ze hun redenering bijstellen.
Onderzoekend leren lijkt gebaat bij samenwerking. In de afgelopen jaren zijn verschillende modellen en tools ontwikkeld en onderzocht om samenwerking tussen leerlingen te faciliteren. Daaruit blijkt dat samenwerking is te leren. Of dat leidt tot betere leeruitkomsten is niet zeker: studies hierover laten wisselende resultaten zien.
Communicatie is ook een expliciet onderdeel van een onderzoekend (leer)proces. Bijvoorbeeld wanneer leerlingen hun bevindingen presenteren, moeten ze in staat zijn om zich helder uit te drukken. Je kunt leerlingen hierbij helpen met collaboration scripts die beschrijven wanneer ze welke activiteiten moeten uitvoeren en welke rol ze spelen.
Zelfregulering leerling en sturing leraar
Ook voor zelfregulatie geldt dat niet duidelijk is of onderzoekend leren eraan bijdraagt. Het is andersom wel een succesfactor voor onderzoekend leren. Zowel leerlingsturing als gezamenlijke sturing door leraar en leerling is het meest effectief. Leerlingen moeten (leren) plannen, doelen stellen, monitoren en evalueren. Houd daarbij als leraar rekening met het individuele vermogen tot zelfregulatie van leerlingen en bied hun scaffolds (ondersteuning) aan. Verder moeten leraren zich bewust zijn van hun eigen competenties en de activiteiten die ze aanbieden.
Specifieke ondersteuning in de fasen van onderzoekend leren
Helder communiceren wat je van leerlingen verwacht, voorbeeldgedrag laten zien, en samenwerken met collega’s zijn succesfactoren voor onderzoekend leren. Ook is specifieke ondersteuning in de verschillende fasen van onderzoekend leren belangrijk. Zo is in de introducerende en verkennende fase ondersteuning nodig op metacognitief vlak (doelen stellen, activiteiten plannen, monitoren en evalueren) en conceptueel vlak (informatie over het onderzoeksonderwerp). Bij het opzetten en uitvoeren van het onderzoek hebben leerlingen vooral behoefte aan metacognitieve kennis, procedurele kennis (over stappen om te doorlopen) en sociale kennis (over samenwerken). Bij de presentatie is ondersteuning op sociaal vlak van belang.
Meer weten?
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Quirine Simons (antwoordspecialist) en Niek van den Berg (kennismakelaar).
