Digitale docentendashboards kunnen leerkrachten waarschijnlijk ondersteunen bij delen van het differentiatieproces. Leerkrachten gebruiken informatie uit het dashboard dan om instructie en feedback af te stemmen op verschillen tussen leerlingen, in combinatie met hun eigen observaties en kennis. Ook geven leerkrachten die een dashboard gebruiken vaker feedback over het leerproces van leerlingen. Het is onduidelijk of leerkrachten met een docentendashboard uiteindelijk ook effectiever differentiëren.
Gepubliceerd:
Leerkrachten die differentiëren, stemmen hun onderwijs af op de verschillende leerbehoeften van leerlingen. Ze variëren bijvoorbeeld in instructie, activiteiten, leertijd, leermiddelen of ondersteuning. In deze vraag gaat het om convergente differentiatie: het onderwijs zo organiseren dat álle leerlingen de basisdoelen behalen. Daarvoor moeten leerkrachten hun leerlingen volgen, in kaart brengen wat zij nodig hebben en hun aanbod daarop aanpassen. Bijvoorbeeld met extra instructie, extra oefentijd of werkvormen in kleine groepen. Het uitgangspunt is dat leerlingen gelijke kansen krijgen door hen waar nodig ongelijk te behandelen
Bosker, R., Van der Vegt, A., Durgut, F., Edzes, H., Jol, M., & Van Tuijl, C. (2021). Leidraad differentiatie als sleutel voor gelijke kansen. Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek. www.onderwijskennis.nl/node/774
Een docentendashboard is een digitaal overzicht, meestal gekoppeld aan een digitaal leer- of oefenprogramma, dat leerkrachten inzicht geeft in de voortgang en prestaties van leerlingen. Het is onduidelijk of leerkrachten effectiever differentiëren als ze een docentendashboard gebruiken. Er is weinig onderzoek dat kijkt naar differentiatie als geheel. De beschikbare studies richten zich vooral op taal- en rekenlessen waarin leerlingen werken met adaptieve software. Daarbij keken onderzoekers vooral naar de individuele feedback van leerkrachten. Andere vormen van differentiëren, zoals leerlingen indelen in groepen, leerdoelen aanpassen of variëren in leertijd, zijn nauwelijks onderzocht.
Informatie uit het dashboard kan helpen om lessen voor te bereiden en uit te voeren
Leerkrachten kunnen informatie uit het dashboard gebruiken om lessen voor te bereiden en uit te voeren. Dit blijkt uit een beperkt aantal observaties van rekenlessen met het adaptieve leermiddel Snappet
Cijvat, C. C., Denessen, E., Sleegers, P. J. C., Van der Graaf, J., & Molenaar, I. (2023). Wat leraren doen: De inzet van adaptieve leermiddelen in het basisonderwijs. Pedagogische Studiën, 100(1), 1-34.
Met behulp van het dashboard zetten leerkrachten vooraf oefeningen op maat klaar. Zo gaven ze sommige leerlingen bijvoorbeeld minder opgaven om snel te kunnen controleren of zij de leerstof beheersten. Ook selecteerden ze soms eenvoudigere opgaven voor leerlingen die nog moeite hadden met de leerstof.
Tijdens de les gebruikten leerkrachten het dashboard om instructie af te stemmen op verschillen tussen leerlingen. De gegevens uit het systeem gaven inzicht in de voortgang en prestaties van leerlingen. Zo konden leerkrachten zien wie mogelijk extra ondersteuning nodig had en wie al verder was in de leerstof. Leerkrachten gaven aan dat ze deze informatie combineerden met hun eigen observaties in de klas. Op basis daarvan gaven ze bijvoorbeeld extra uitleg, verzorgden ze verlengde instructie voor een klein groepje of lieten ze leerlingen eerder zelfstandig verder werken
Cijvat, C. C., Denessen, E., Sleegers, P. J. C., Van der Graaf, J., & Molenaar, I. (2023). Wat leraren doen: De inzet van adaptieve leermiddelen in het basisonderwijs. Pedagogische Studiën, 100(1), 1-34.
Leerkrachten geven met een dashboard vaker procesgerichte feedback
Met individuele feedback kunnen leerkrachten inspelen op verschillen tussen leerlingen. Na gebruik van een dashboard geven leerkrachten vaker feedback die gericht is op het leerproces, blijkt uit observaties van 35 rekenlessen. Feedback die voortkwam uit de eigen observaties van leerkrachten of vragen van leerlingen was juist vaker taakgericht en ging vooral over het antwoord of de uitvoering van de opdracht (Knoop-van Campen et al., 2023). Procesgerichte feedback helpt leerlingen nadenken over hun aanpak, strategieën en denkstappen. Daardoor kunnen zij hun leerproces beter begrijpen en bijsturen
Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The Power of Feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81-112. https://doi.org/10.3102/003465430298487
Het verschil was vooral zichtbaar bij leerlingen met lagere prestaties. Leerkrachten die geen dashboard gebruikten, gaven hun relatief minder vaak procesgerichte feedback dan leerlingen met hogere prestaties. Bij leerkrachten die wel een dashboard gebruikten, waren de verschillen in feedback voor leerlingen met lage, gemiddelde en hoge prestaties kleiner. Informatie uit het dashboard lijkt leerkrachten dus te helpen om feedback gelijkmatiger te verdelen over verschillende groepen leerlingen
Knoop-van Campen, C. A. N., Wise, A., & Molenaar, I. (2023). The equalizing effect of teacher dashboards on feedback in K-12 classrooms. Interactive Learning Environments, 31(6), 3447-3463. https://doi.org/10.1080/10494820.2021.1931346
Leerkrachten combineren dashboardinformatie met professionele kennis
Dashboards helpen leerkrachten waarschijnlijk vooral om professionele afwegingen te maken. In 38 interviews gaven leerkrachten aan dat ze informatie uit het dashboard aanvullen met hun eigen pedagogische kennis om te bepalen welke actie nodig is. Bij het interpreteren van dashboardgegevens gebruiken zij naar eigen zeggen zes soorten kennis: kenmerken van de leerling, voortgang van de leerling, kennis over fouten die leerlingen maken, kenmerken van de klas, de voortgang van de klas en algemene klassenafspraken
Molenaar, I., & Knoop-van Campen, C. A. N. (2019). How Teachers Make Dashboard Information Actionable. IEEE Transactions on Learning Technologies, 12(3), 347-355.https://doi.org/10.1109/TLT.2018.2851585
Een leerkracht redeneerde bijvoorbeeld: “Deze leerling zit qua niveau tussen twee groepen in, dus die houd ik extra in de gaten.” Ook hielden leerkrachten de voortgang van leerlingen en de klas in de gaten en probeerden ze te achterhalen waarom leerlingen fouten maakten. Op basis van die analyse bepaalden ze bijvoorbeeld of extra instructie of motivatie nodig was. Ten slotte spiegelden ze dashboardinformatie aan eerder gemaakte afspraken, bijvoorbeeld wanneer leerlingen de opdrachten niet in de afgesproken volgorde maakten.
Leerkrachten die het dashboard vaker raadpleegden per les, noemden meer verschillende kennisbronnen die zij gebruikten bij hun beslissingen. Leerkrachten die het dashboard nauwelijks bekeken, baseerden hun feedback vooral op kennis over individuele leerlingen
Molenaar, I., & Knoop-van Campen, C. A. N. (2019). How Teachers Make Dashboard Information Actionable. IEEE Transactions on Learning Technologies, 12(3), 347-355.https://doi.org/10.1109/TLT.2018.2851585
Dit onderzoek laat zien dat leerkrachten die vaker een dashboard gebruiken ook vaker feedback geven over het leerproces. Het is echter niet duidelijk of het dashboard hiervan de oorzaak is. Het blijft mogelijk dat leerkrachten die het dashboard vaker raadplegen ook zonder dashboard al meer verschillende kennisbronnen benutten of vaker procesgerichte feedback geven.
Kennismakelaar: Carolien van Rens
Antwoordspecialist: Nieske Coetsier
Referentie: Kennisrotonde. (2026). Differentiëren leerkrachten effectiever als ze met een digitaal docentendashboard werken? (KR. 3094)
Geraadpleegde bronnen
Bosker, R., Van der Vegt, A., Durgut, F., Edzes, H., Jol, M., & Van Tuijl, C. (2021). Leidraad differentiatie als sleutel voor gelijke kansen. Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek. www.onderwijskennis.nl/node/774Cijvat, C. C., Denessen, E., Sleegers, P. J. C., Van der Graaf, J., & Molenaar, I. (2023). Wat leraren doen: De inzet van adaptieve leermiddelen in het basisonderwijs. Pedagogische Studiën, 100(1), 1-34.
Cijvat, C. C., Denessen, E., Sleegers, P. J. C., Van der Graaf, J., & Molenaar, I. (2023). Wat leraren doen: De inzet van adaptieve leermiddelen in het basisonderwijs. Pedagogische Studiën, 100(1), 1-34.
Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The Power of Feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81-112. https://doi.org/10.3102/003465430298487
Knoop-van Campen, C. A. N., Wise, A., & Molenaar, I. (2023). The equalizing effect of teacher dashboards on feedback in K-12 classrooms. Interactive Learning Environments, 31(6), 3447-3463. https://doi.org/10.1080/10494820.2021.1931346
Molenaar, I., & Knoop-van Campen, C. A. N. (2019). How Teachers Make Dashboard Information Actionable. IEEE Transactions on Learning Technologies, 12(3), 347-355.https://doi.org/10.1109/TLT.2018.2851585
Molenaar, I., & Knoop-van Campen, C. A. N. (2019). How Teachers Make Dashboard Information Actionable. IEEE Transactions on Learning Technologies, 12(3), 347-355.https://doi.org/10.1109/TLT.2018.2851585
Bosker, R., Van der Vegt, A., Durgut, F., Edzes, H., Jol, M., & Van Tuijl, C. (2021). Leidraad differentiatie als sleutel voor gelijke kansen. Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek. www.onderwijskennis.nl/node/774
Cijvat, C. C., Denessen, E., Sleegers, P. J. C., Van der Graaf, J., & Molenaar, I. (2023). Wat leraren doen: De inzet van adaptieve leermiddelen in het basisonderwijs. Pedagogische Studiën, 100(1), 1-34.
Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The Power of Feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81-112. https://doi.org/10.3102/003465430298487
Knoop-van Campen, C. A. N., Wise, A., & Molenaar, I. (2023). The equalizing effect of teacher dashboards on feedback in K-12 classrooms. Interactive Learning Environments, 31(6), 3447-3463. https://doi.org/10.1080/10494820.2021.1931346
Molenaar, I., & Knoop-van Campen, C. A. N. (2019). How Teachers Make Dashboard Information Actionable. IEEE Transactions on Learning Technologies, 12(3), 347-355.https://doi.org/10.1109/TLT.2018.2851585
