Reciprocal teaching – ook wel rolwisselend leren genoemd – kent twee kernonderdelen. Het eerste is het modelleren van leesstrategieën door de docent en hardop denken door docent en student op het leesbegrip. Het andere kernonderdeel is de samenwerking tussen studenten onderling in het toepassen van leesstrategieën. In de meeste studies zijn beide onderdelen echter niet los van elkaar te beschouwen. Er bestaan nauwelijks effectstudies naar enkel het modelleren en hardop denken.
Reciprocal teaching heeft een positief effect op leesbegrip bij volwassenen
Bij volwassenen heeft reciprocal teaching een positief effect op het leesbegrip. Dit blijkt uit studies bij volwassen studenten in het vreemde talenonderwijs, met risico op studieproblemen of met lichte intellectuele beperkingen.
Meerdere studies naar Engels als vreemde taal tonen aan dat volwassen studenten beter scoren op leesbegriptoetsen als zij les krijgen volgens de methode van reciprocal teaching. De docent geeft eerst expliciete instructie in het toepassen van leesstrategieën, onder andere door deze te modelleren via hardop denken. Daarna oefenen de studenten in kleine groepjes met het toepassen van de leesstrategieën. Studenten die het reguliere onderwijs volgen, behalen minder hoge scores op leesbegriptoetsen.
Reciprocal teaching leidt ook bij studenten met risico op studieproblemen tot beter leesbegrip. Hetzelfde geldt voor volwassenen met lichte intellectuele beperkingen. Het maakt bij deze laatste groep geen verschil of studenten deze instructie in een kleine groep of individueel krijgen.
Reciprocal teaching kan een positief effect hebben op leesbegrip bij leerlingen
Ook voor leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs kan reciprocal teaching een effectieve manier zijn om leesbegrip te bevorderen. De effecten zijn het grootst wanneer onderzoekers toetsen van leesbegrip gebruiken die zij zelf hebben ontwikkeld. Als ze gestandaardiseerde, algemene toetsen van leesbegrip gebruiken, heeft de methode minder vaak en veel kleinere effecten op het leesbegrip.
Essentieel is een goede instructie door de docent. Interventies met expliciete klassikale instructie door de docent, in combinatie met het oefenen door leerlingen onderling, hebben meer effect op leesbegrip dan wanneer leerlingen alleen in dialoog met elkaar oefenen met leesstrategieën. Tegelijkertijd blijkt in sommige studies dat modelleren van leesstrategieën door de docent positief bijdraagt aan kennis van leesstrategieën bij leerlingen, maar niet aan leesbegrip.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Eke Krijnen (antwoordspecialist) en Wouter Schenke (kennismakelaar Kennisrotonde).
