Welk leiderschap van schoolleiders stimuleert docenten onderzoeksinzichten te gebruiken in hun lespraktijk?
Effectieve schoolleiders werken vanuit doelen en verwachtingen, wegen strategisch kosten en baten af, sturen actief op onderwijskwaliteit en op professionalisering, en zorgen voor orde en veiligheid op school. Oog hebben voor onderzoekend werken om het onderwijs te verbeteren, maakt deel uit van dit pakket. Schoolleiders kunnen daaraan bijdragen door onder andere voorbeeldgedrag te tonen en te zorgen voor voldoende tijd voor en begeleiding van het docentteam.
Docenten die onderzoekend werken aan de verbetering van hun onderwijs, doen dat onder meer op basis van wetenschappelijk en praktijkgericht onderzoek van kennisinstellingen zoals hogescholen en universiteiten. Onderzoeksinzichten kunnen ook voortkomen uit praktijkonderzoek van bijvoorbeeld een datateam of professionele leergemeenschap in de eigen school. Onderzoekende docenten identificeren vraagstukken in hun onderwijspraktijk, verkennen wat daar al uit onderzoek over bekend is, en bedenken een aanpak waarmee ze die inzichten kunnen benutten in hun onderwijs. Vervolgens proberen ze die aanpak uit en evalueren ze of die tot verbeteringen leidt
Kennisrotonde. (2024). Welke invloed hebben leidinggevenden op onderzoekend werken door docenten? (KR. 2287). .
Verschillende elementen van schoolleiderschap dragen bij
Welk leiderschapsmodel in alle omstandigheden het meeste bijdraagt aan leerresultaten van leerlingen en studenten is op basis van het beschikbare onderzoek moeilijk te zeggen
Coe, R., Kime, S., & Singleton, D. (2022). A model for school environment and leadership (School environment and leadership: Evidence review). Evidence Based Education.
Moore, D., Proctor, R., Benham-Clarke, S., Gains, H. Melendes-Torres, G. J., Axford, N., Rogers, M., Anderson, R., Hall, D., Hawkins, J., Berry, V., Forbes, C. & Lloyd (2024). Review of evidence on implementation in education. Education Endowment Foundation (EEF). . Dit komt onder meer omdat leiderschap lastig te meten is en onderwijscontexten te complex zijn om conclusies over de modellen zelf te trekken. Voorbeelden van dat soort modellen zijn onderwijskundig leiderschap, gespreid leiderschap, dienend leiderschap en transformatief leiderschap.
Er aanwijzingen dat effectief schoolleiderschap bestaat uit vijf samenhangende dimensies. Effectieve schoolleiders werken volgens de beschikbare onderzoeksinzichten hierover namelijk vanuit (1) doelen en verwachtingen, (2) wegen strategisch kosten en baten af, (3) sturen actief op onderwijskwaliteit en (4) op professionalisering, en (5) zorgen voor een ordelijk en veilig leerklimaat
Robinson, V. (2011). Student-centered leadership. John Wiley & Sons. .
Onderzoekend werken is onderdeel van deze leiderschapsdimensies, met name van de dimensie ‘actief sturen op onderwijskwaliteit’. Als schoolleider kun je docenten op verschillende en met elkaar samenhangende manieren stimuleren om duurzaam onderzoekend (methodisch en cyclisch) te werken
Kennisrotonde. (2024). Welke invloed hebben leidinggevenden op onderzoekend werken door docenten? (KR. 2287). .
Je laat aan je team zien dat je onderzoekend werken belangrijk vindt. Dit doe je door een visie, normen en doelstellingen voor onderzoekend werken te formuleren en te bespreken met je team. Daarnaast kun je het team stimuleren om onderzoeksliteratuur te bestuderen en eigen schooldata te gebruiken. Je zorgt bovendien dat docenten voldoende tijd krijgen om dit te doen en dat zij worden begeleid door experts zoals bijvoorbeeld lectoren
De Vries, S., Roorda, G., & Van Veen, K. (2017). Lesson Study: Effectief en bruikbaar in het Nederlandse onderwijs? Expertisecentrum Vakdidactiek Noord van de Lerarenopleiding van de Rijksuniversiteit Groningen.
Schildkamp, K., Poortman, C., Ebbeler, J., & Pieters, J. (2019). How school leaders can build effective data teams: Five building blocks for a new wave of data-informed decision making. Journal Of Educational Change, 20(3), 283-325. https://doi.org/10.1007/s10833-019-09345-3 .
Je toont voorbeeldgedrag door zelf onderzoek over leren en onderwijs te benutten en daarmee beslissingen te onderbouwen. Je gaat grondig te werk door samen met je docentteam de complexe vraagstukken waarvoor jullie staan, systematisch analyseren
Moore, D., Proctor, R., Benham-Clarke, S., Gains, H. Melendes-Torres, G. J., Axford, N., Rogers, M., Anderson, R., Hall, D., Hawkins, J., Berry, V., Forbes, C. & Lloyd (2024). Review of evidence on implementation in education. Education Endowment Foundation (EEF).
Robinson, V. (2011). Student-centered leadership. John Wiley & Sons.
Robinson, V. (2018). Reduce change to increase improvement. Corwin Press. .
Ten slotte is het belangrijk dat je met gedeeld leiderschap een veilige omgeving creëert waardoor docenten zich gesteund voelen om onderzoekend te werken
Amels, J. (2021). Teachers’ capacity to realize educational change through inquiry-based working and distributed leadership. [Proefschrift]. Rijksuniversiteit Groningen.
Luijk, E. (2017). Inquiry-based leading and learning: Inquiry-based working by school boards, school leaders and teachers and students’ inquiry habit of mind. [PhD Thesis] Universiteit van Amsterdam.
Schildkamp, K., Poortman, C., Ebbeler, J., & Pieters, J. (2019). How school leaders can build effective data teams: Five building blocks for a new wave of data-informed decision making. Journal Of Educational Change, 20(3), 283-325. https://doi.org/10.1007/s10833-019-09345-3 .
Schoolleiders die zelf konden kiezen uit een lijst interventies om in hun school onderzoekend werken onder docenten te stimuleren, kozen vaak – en met succes – voor de volgende acties
Ros, A., & Van den Bergh, L. (2018). Kennisbenutting in onderzoekende scholen. Fontys. :
Stimuleren dat werkgroepen onderzoeksliteratuur gebruiken, bijvoorbeeld door voorbeeldgedrag te laten zien.
Stimuleren dat werkgroepen onderbouwde besluiten voor onderwijsverbetering nemen.
Meer ruimte voor inhoudelijk overleg bieden.
Bevorderen dat docenten hun eigen inhoudelijke expertise ontwikkelen en als schoolleider die expertise actief benutten.
Bevorderen dat docenten elkaar feedback geven en elkaar aanspreken;
(Tussentijdse) onderzoeksresultaten agenderen op teambijeenkomsten.
Kritische vragen stellen en docenten/kartrekkers stimuleren dit ook te doen.
Inzichten over hoe schoolleiders onderzoekend werken kunnen stimuleren, komen overigens overeen met inzichten over effectieve professionalisering. Hier zijn bijvoorbeeld vergroten van inhoudelijke expertise en ruimte voor gerichte toepassing ook onderdeel van
Sims, S., & Fletcher-Wood, H. (2021). Identifying the characteristics of effective teacher professional development: A critical review. School effectiveness and school improvement, 32(1), 47-63. https://doi.org/10.1080/09243453.2020.1772841 .
Verder zijn er verschillende leiderschapsmodellen waarin de eerdergenoemde dimensies van effectief schoolleiderschap in meer of mindere mate terugkomen. Voorbeelden van dat soort modellen zijn onderwijskundig leiderschap, gespreid leiderschap, dienend leiderschap en transformatief leiderschap. Het is echter niet zo dat een van deze modellen in alle omstandigheden het beste werkt en het meeste bijdraagt aan leerresultaten van leerlingen en studenten
Coe, R., Kime, S., & Singleton, D. (2022). A model for school environment and leadership (School environment and leadership: Evidence review). Evidence Based Education.
Moore, D., Proctor, R., Benham-Clarke, S., Gains, H. Melendes-Torres, G. J., Axford, N., Rogers, M., Anderson, R., Hall, D., Hawkins, J., Berry, V., Forbes, C. & Lloyd (2024). Review of evidence on implementation in education. Education Endowment Foundation (EEF). .
Referentie: Kennisrotonde. (2026). Welk leiderschap van schoolleiders stimuleert docenten onderzoeksinzichten te gebruiken in hun lespraktijk? (KR. 3150)
Geraadpleegde bronnen
Kennisrotonde. (2024). Welke invloed hebben leidinggevenden op onderzoekend werken door docenten? (KR. 2287).
Coe, R., Kime, S., & Singleton, D. (2022). A model for school environment and leadership (School environment and leadership: Evidence review). Evidence Based Education.
Moore, D., Proctor, R., Benham-Clarke, S., Gains, H. Melendes-Torres, G. J., Axford, N., Rogers, M., Anderson, R., Hall, D., Hawkins, J., Berry, V., Forbes, C. & Lloyd (2024). Review of evidence on implementation in education. Education Endowment Foundation (EEF).
Robinson, V. (2011). Student-centered leadership. John Wiley & Sons.
Kennisrotonde. (2024). Welke invloed hebben leidinggevenden op onderzoekend werken door docenten? (KR. 2287).
De Vries, S., Roorda, G., & Van Veen, K. (2017). Lesson Study: Effectief en bruikbaar in het Nederlandse onderwijs? Expertisecentrum Vakdidactiek Noord van de Lerarenopleiding van de Rijksuniversiteit Groningen.
Schildkamp, K., Poortman, C., Ebbeler, J., & Pieters, J. (2019). How school leaders can build effective data teams: Five building blocks for a new wave of data-informed decision making. Journal Of Educational Change, 20(3), 283-325. https://doi.org/10.1007/s10833-019-09345-3
Moore, D., Proctor, R., Benham-Clarke, S., Gains, H. Melendes-Torres, G. J., Axford, N., Rogers, M., Anderson, R., Hall, D., Hawkins, J., Berry, V., Forbes, C. & Lloyd (2024). Review of evidence on implementation in education. Education Endowment Foundation (EEF).
Robinson, V. (2011). Student-centered leadership. John Wiley & Sons.
Robinson, V. (2018). Reduce change to increase improvement. Corwin Press.
Amels, J. (2021). Teachers’ capacity to realize educational change through inquiry-based working and distributed leadership. [Proefschrift]. Rijksuniversiteit Groningen.
Luijk, E. (2017). Inquiry-based leading and learning: Inquiry-based working by school boards, school leaders and teachers and students’ inquiry habit of mind. [PhD Thesis] Universiteit van Amsterdam.
Schildkamp, K., Poortman, C., Ebbeler, J., & Pieters, J. (2019). How school leaders can build effective data teams: Five building blocks for a new wave of data-informed decision making. Journal Of Educational Change, 20(3), 283-325. https://doi.org/10.1007/s10833-019-09345-3
Ros, A., & Van den Bergh, L. (2018). Kennisbenutting in onderzoekende scholen. Fontys.
Sims, S., & Fletcher-Wood, H. (2021). Identifying the characteristics of effective teacher professional development: A critical review. School effectiveness and school improvement, 32(1), 47-63. https://doi.org/10.1080/09243453.2020.1772841
Coe, R., Kime, S., & Singleton, D. (2022). A model for school environment and leadership (School environment and leadership: Evidence review). Evidence Based Education.
Moore, D., Proctor, R., Benham-Clarke, S., Gains, H. Melendes-Torres, G. J., Axford, N., Rogers, M., Anderson, R., Hall, D., Hawkins, J., Berry, V., Forbes, C. & Lloyd (2024). Review of evidence on implementation in education. Education Endowment Foundation (EEF).
Amels, J. (2021). Teachers’ capacity to realize educational change through inquiry-based working and distributed leadership. [Proefschrift]. Rijksuniversiteit Groningen.
Coe, R., Kime, S., & Singleton, D. (2022). A model for school environment and leadership (School environment and leadership: Evidence review). Evidence Based Education.
De Vries, S., Roorda, G., & Van Veen, K. (2017). Lesson Study: Effectief en bruikbaar in het Nederlandse onderwijs? Expertisecentrum Vakdidactiek Noord van de Lerarenopleiding van de Rijksuniversiteit Groningen.
Kennisrotonde. (2024). Welke invloed hebben leidinggevenden op onderzoekend werken door docenten? (KR. 2287).
Luijk, E. (2017). Inquiry-based leading and learning: Inquiry-based working by school boards, school leaders and teachers and students’ inquiry habit of mind. [PhD Thesis] Universiteit van Amsterdam.
Moore, D., Proctor, R., Benham-Clarke, S., Gains, H. Melendes-Torres, G. J., Axford, N., Rogers, M., Anderson, R., Hall, D., Hawkins, J., Berry, V., Forbes, C. & Lloyd (2024). Review of evidence on implementation in education. Education Endowment Foundation (EEF).
Robinson, V. (2011). Student-centered leadership. John Wiley & Sons.
Robinson, V. (2018). Reduce change to increase improvement. Corwin Press.
Ros, A., & Van den Bergh, L. (2018). Kennisbenutting in onderzoekende scholen. Fontys.
Schildkamp, K., Poortman, C., Ebbeler, J., & Pieters, J. (2019). How school leaders can build effective data teams: Five building blocks for a new wave of data-informed decision making. Journal Of Educational Change, 20(3), 283-325. https://doi.org/10.1007/s10833-019-09345-3
Sims, S., & Fletcher-Wood, H. (2021). Identifying the characteristics of effective teacher professional development: A critical review. School effectiveness and school improvement, 32(1), 47-63. https://doi.org/10.1080/09243453.2020.1772841
Gerelateerde vragen
Schoolleiders kunnen op verschillende manieren stimuleren dat leraren onderzoekend werken. Door het belang ervan expliciet te onderstrepen, leraren te stimuleren om onderzoeksliteratuur te gebruiken, en te zorgen voor voldoende tijd en begeleiding. Hoeveel effect de verschillende interventies hebben is nog niet goed onderzocht.
