Ouderbetrokkenheid bij het leren van hun kinderen draagt bij aan schoolsucces. Dit gaat ook op voor lezen. Een positieve leesopvoeding door ouders vergroot de kans dat kinderen actieve en gemotiveerde lezers worden.
Leesvaardigheid en leesmotivatie nemen af
De leesvaardigheid onder jongeren neemt al jarenlang af; verreweg het meest onder vmbo-leerlingen. Een kwart van de jongeren haalt niet het leesniveau dat nodig is om goed te kunnen functioneren op school en in de maatschappij. Zij lopen het risico laaggeletterd te raken. Daarnaast dalen het leesplezier en de leesmotivatie. Leerlingen ontwikkelen weerstand tegen lezen en soms zelfs leesangst.
Wie meer leest, verbetert de leesvaardigheid, wat ervoor kan zorgen dat het leesplezier en de leesfrequentie toenemen. Vooral boeken lezen is belangrijk voor een goede taalontwikkeling. De helft van de tieners leest echter geen boeken; in het vmbo zijn er nog minder boekenlezers.
Leesbevordering als samenspel tussen school en thuis
Om leerlingen te stimuleren boeken te gaan lezen, zijn drie zaken in samenhang van belang: leesvaardigheid, boekenaanbod en een positief leesklimaat thuis.
Door blijvende aandacht te schenken aan vloeiend lezen, bevordert de school de leesvaardigheid van leerlingen. Goed leesonderwijs stimuleert eveneens de leesmotivatie. Verder moet de school voor een aantrekkelijk boekenaanbod zorgen, een aanbod dat de interesse van leerlingen wekt. Zestig procent van de vmbo-scholen heeft een boekencollectie, maar de meeste leerlingen weten dat niet of vinden het aanbod beperkt en ouderwets. Vooral leerlingen met een leesachterstand vinden het lastig om boeken te vinden die aansluiten bij hun leeftijd, niveau en interesses. Juist deze leerlingen hebben bij het keuzeproces ondersteuning nodig van de leraar.
Een positieve leesopvoeding door ouders vergroot de kans dat kinderen actieve lezers worden, met plezier in lezen. Het werkt waarschijnlijk het beste als ouders al vroeg met de leesopvoeding beginnen. Bijvoorbeeld door hun voor te lezen, een boek cadeau te doen, bibliotheekbezoek aan te moedigen en zelf te lezen. Het weinige effectonderzoek naar leesopvoeding bij leerlingen in het voortgezet onderwijs laat zien dat ouders hun kind kunnen helpen om een leesroutine en positieve leeshouding te ontwikkelen, maar dat te veel sturing averechts werkt.
Ouders betrekken bij leesbevordering vraagt maatwerk
Ouders betrekken bij de leesbevordering van hun kind vraagt om maatwerk. Er zijn grote verschillen tussen groepen ouders en gezinssituaties. Ouders met een lager opleidingsniveau bijvoorbeeld lezen hun kinderen over het algemeen minder voor dan hoger opgeleiden. Maar laagopgeleide ouders kunnen ook een zeer positieve leescultuur aanbieden en hoogopgeleide ouders minder.
Daarnaast heeft de gezinssamenstelling invloed. Zo is er bij alleenstaande ouders, in samengesteld gezinnen en recent gescheiden ouders minder ruimte voor leesopvoeding. Ook neemt met elk kind meer in het gezin de kans dat ouders dagelijks samen met het kind lezen met zeven procent af.
Startpunt is wederzijds vertrouwen
Hoewel er veel bekend is over ouderkenmerken bieden die inzichten nauwelijks handvatten voor interventies om ouders meer te betrekken bij leesbevordering van hun kinderen. Het lijkt zinvol dat vmbo-scholen eerst zorgen voor wederzijds vertrouwen. Vervolgens kunnen leraren via gesprekken en huisbezoeken zich een beeld vormen van de situatie thuis. Afhankelijk van de mogelijkheden en wensen van de ouders kan de school tips op maat geven om de leesopvoeding thuis vorm te geven.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Niek van den Berg en José Mulder (kennismakelaars Kennisrotonde).