Leesdoelen stellen, achtergrondkennis activeren, op hoofdzaken richten en details negeren, het zijn allemaal leesstrategieën. Net als het begrip van de tekst monitoren, visualiseren en interpreteren, en conclusies trekken.
Leesstrategieën zijn onder te verdelen in cognitieve en metacognitieve strategieën. Cognitieve leesstrategieën zet de lezer direct in om het begrip te verbeteren. Metacognitieve leesstrategieën zijn gericht op monitoren van de leestaak als geheel. Daarbij gaat het om plannen, bewaken, herstellen en evalueren van de leestaak.
Goede lezers zetten leesstrategieën bewust in
Vaardige lezers blijken alert te zijn tijdens het lezen, ze signaleren wanneer ze de tekst niet (meer) begrijpen. Vervolgens zijn ze in staat om flexibel en bewust cognitieve strategieën in te zetten om hun leesdoel alsnog te bereiken. Zwakke lezers daarentegen merken begripsproblemen veel minder vaak op. En ze zijn minder goed in staat om problemen die ze wel signaleren efficiënt op te lossen.
Verondersteld wordt dat het mogelijk is om leerlingen strategisch leesgedrag aan te leren.
Effecten van leesstrategieën voor Engels onduidelijk
Onderzoek naar leesstrategieën aanleren valt uiteen in studies naar strategieën in de eerste taal, in de tweede taal en bij vreemde talen. Engels leren op middelbare scholen valt onder het leren van een vreemde taal. Aangezien Engels een wereldtaal is, zijn er veel studies gedaan naar de effectiviteit van leesstrategieën bij vergroting van het leesbegrip in het Engels. Wat opvalt is dat de studies allemaal tot positieve uitkomsten komen, maar dat het niet duidelijk is welke leesstrategieën het beste werken bij welke leerlingen en in welke situaties.
Te veel onderzoek staat te veel op zichzelf
Dat gebrek aan duidelijkheid heeft goeddeels te maken met de onderzoeken zelf. Meestal is niet duidelijk wat de onderzochte leesstrategieën concreet behelzen. Daarnaast ontbreekt een heldere definitie van het construct leesstrategie, zowel binnen het onderzoek naar lezen in de eerste taal, als in een tweede en in een vreemde taal. Hierdoor zijn leesstrategieën lastig te onderscheiden van leesvaardigheden en -activiteiten.
Mede daardoor zijn de uitkomsten van studies nauwelijks te generaliseren. Ook blijkt het lastig om studies te herhalen of om op voort te bouwen. Elk onderzoek staat min of meer op zichzelf. De variatie aan onderzoekspopulaties en -methoden is zeer groot, net als de variatie aan onderzochte talen, tekstsoorten en opdrachten.
Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan José Mulder (kennismakelaar Kennisrotonde).
