Wetenschappelijke informatie over formatieve assessment toegepast in de school

Juni 2020

De vraag

Draagt formatieve assessment bij aan een passend rekenaanbod voor sterke rekenaars in groep 4?

Kort antwoord

Het gebruik van formatieve assessment is bewezen effectief voor het verbeteren van leren. Daarbij is het van belang om leerdoelen te bespreken, de voortgang te bewaken, feedback te geven, leerlingen eigenaar van hun leerproces te laten zijn en leerlingen te laten samenwerken. Specifiek voor sterke rekenaars zijn leerstofaanbod en instructie passend bij de leerbehoefte van belang. Daarbij kunnen probleem oplossend leren en hogere orde denkvaardigheden worden gestimuleerd.

Aanleiding van de vraag

De directeur van de school had naar aanleiding  van een onvoldoende beoordeling (op proces) van de Inspectie van het Onderwijs besloten om formatieve assessment in te voeren. Hiervoor was nog niet genoeg draagvlak in het team. Ook de groepsleerkracht had haar twijfels over dit besluit en vroeg zich af of dit haalbaar is met een leerstofjaarklassensysteem. Het leek haar niet mogelijk om in groep 4 buiten de leerlijn om te werken zonder in het vaarwater van groep 5 terecht te komen. Ze legde haar twijfels voor aan de collega-leerkrachten en de directie. Zij konden echter geen antwoord hierop geven. Omdat ze zich in het team onvoldoende gesteund voelde in haar vragen en bedenkingen is ze zelf op internet gaan zoeken. Toen stuitte ze op de Kennisrotonde. Ze diende haar vraag in en lichtte haar collega’s hierover in. Doel van haar vraag was om wetenschappelijk bewijs te krijgen voor het invoeren van formatieve assessment en tips te krijgen hiervoor: “De Kennisrotonde is een instituut, dus zou voor meer overtuigingskracht kunnen zorgen dan zelf gevonden literatuur”, aldus de vraagsteller.

Doel behaald?

Dankzij het antwoord van de Kennisrotonde heeft ze wetenschappelijke informatie gevonden en daardoor is het gesprek binnen de school op gang gekomen. Het antwoord maakt duidelijk wat onder formatieve assessment wordt verstaan. Bovendien wordt toegelicht dat formatieve assessment aanknopingspunten biedt voor een passend onderwijsaanbod voor sterke rekenaars. Een passend aanbod houdt in dat een goede rekenaar meer aangeboden krijgt dan de reguliere lesstof uit de rekenmethode. Meer sommen uit de werkboekjes is echter niet wenselijk volgens de groepsleerkracht. Het antwoord bevestigde vermoedens van een  aantal teamleden, daardoor zijn mensen gaan bewegen en wordt er actie op ondernomen.

De groepsleerkracht geeft aan dat het antwoord niet eenvoudig kon worden toegepast, omdat het een verandering van de leerkracht vraagt en dat kost tijd; het is een proces. De school besloot in het nieuwe schooljaar te gaan werken met schaduwtoetsen (Malmberg) Een schaduwtoets is een andere versie van de toets die vergelijkbaar is qua moeilijkheidsgraad, lay-out en type opgaven met de ‘standaard’ toets. Een schaduwtoets kan op verschillende manieren worden ingezet, zoals als tweede versie van een toets voor kinderen die ziek zijn geweest of als herhalingstoets na remediëren.
 in de groepen 5 tot en met 8 en later ook in groep 4 en extra verdiepende leerstof te bieden aan de sterkere rekenaars met behulp van Junior Einstein (een online leer- en oefenplatform voor verschillende vakken). Er is besloten om de basisstof te halveren en daarna verrijking aan te bieden. De leerkrachten van groep 4 hebben in eerste instantie extra materiaal aangeschaft. Een volgende stap is een concrete leerlijn binnen de jaargroep voor betere rekenaars.

Kennisbenutting in de school

Aanvankelijk heeft de groepsleerkracht het antwoord eerst naar de directie gestuurd, die de informatie in ontvangst nam, maar er kwamen geen acties uit voort. Vervolgens heeft ze het antwoord besproken met de rekenspecialist. Op een studiedag over formatief toetsen heeft ze aan iedereen het antwoord op papier uitgedeeld, dit mondeling toegelicht en de vraagstukken die in groep 4 leven voorgelegd.

De inhoud van de vraag sloot volgens de groepsleerkracht volledig aan bij het beleid van de school om formatief assessment in te voeren. Zij en haar collega’s vonden het een belangrijke vraag om aan de Kennisrotonde te stellen. Dit draagt mogelijk bij aan het feit dat iets met het antwoord is gedaan. Nadat de groepsleerkracht zelf acties binnen de school had ondernomen naar aanleiding van het antwoord, ervaarde ze voldoende draagvlak binnen het team en steun van haar leidinggevende om de handvatten uit het antwoord te gaan toepassen. De praktische bruikbaarheid van het antwoord is volgens haar bovendien zeer groot: “door een goed onderbouwd antwoord kun je stappen maken in het vormgeven van het onderwijs op school”.

Volledige antwoord

Lees het antwoord op de vraag die de groepsleerkracht aan de Kennisrotonde stelde.

Dit ervaringsverhaal is onderdeel van een serie. Ze zijn onderdeel van een onderzoek ‘benutting van antwoorden van de Kennisrotonde’. Om deze reden zijn deze ervaringsverhalen geanonimiseerd.

Wil jij vertellen over jouw ervaring?  Neem contact met ons op.