Formatief evalueren

Formatief toetsen en evalueren

Dit overzicht bevat een samenvatting van Kennisrotonde-antwoorden over toetsen en evalueren. Een gedetailleerdere weergave van de kennis is te vinden in de onderliggende antwoorden.

Formatief toetsen of formatief evalueren omvat alle activiteiten van docenten en leerlingen met als doel leeractiviteiten in kaart te brengen, te interpreteren en te gebruiken om betere beslissingen te nemen over vervolgstappen. Het kan gaan om zowel kwantitatieve en kwalitatieve informatie.

Jongen  aan het evalueren

Formatief versus summatief toetsen

Het verschil met summatief toetsen is dat summatief toetsen geschiedt om leerprestaties te beoordelen (bijvoorbeeld het eindexamen of een andere vorm van toetsen ten bate van selectie of certificering). Formatief toetsen wordt doorgaans gedurende het schooljaar of vak ingezet om te weten wat leerlingen nog moeten leren om te voldoen aan gestelde eisen en doelen.


Effecten van formatief toetsen

Er is een geringe hoeveelheid wetenschappelijk bewijs van effecten van formatief toetsen op het leren van leerlingen. Onderzoekers beschrijven acht manieren om formatief te toetsen (onder meer feedback geven, toetsdialogen, self- en peer-assessment). Het effect van formatief toetsen is in verschillende contexten onderzocht, waarbij het veelal onderzoek betreft dat is uitgevoerd in het buitenland.
Problematisch bij het wetenschappelijk onderzoek naar formatief evalueren is dat er geen overeenstemming is over een precieze definitie van formatief evalueren. Het effect van formatief toetsen op leerresultaten is daardoor niet overtuigend.

Van het geven van feedback is in onderzoek wel overtuigend vastgesteld dat het positief bijdraagt aan het leren. Effectieve feedback richt zich op de leertaken, op het leerproces en op zelfregulering en richt zich niet op de leerling zelf.


Fasen die docenten doorlopen

Hoewel docenten uiteraard een belangrijke rol hebben bij formatief toetsen (zij beïnvloeden de kwaliteit van de uitvoering), is er geen wetenschappelijk onderzoek bekend naar de effecten op docenten zelf. Wel biedt het onderzoek informatie over de fasen die docenten doorlopen bij formatief toetsen. Deze fasen zijn:

  1. Het verhelderen van doelen;
  2. Het ontlokken van reacties;
  3. Het analyseren en interpreteren van de reacties;
  4. Communiceren over de resultaten;
  5. Vervolg activiteiten ondernemen.

Dit overzicht is gebaseerd op onderstaande Kennisrotonde-antwoorden: